Το δίλημμα μεταξύ Γενικού (ΓΕΛ) και Επαγγελματικού Λυκείου (ΕΠΑΛ) αποτελεί για χιλιάδες μαθητές και οικογένειες ένα κρίσιμο σημείο καμπής κατά την ολοκλήρωση της Γυμνασιακής Εκπαίδευσης. Πρόκειται για μια επιλογή που συχνά συνοδεύεται από άγχος, αβεβαιότητα και κοινωνική πίεση, όχι λόγω των πραγματικών εκπαιδευτικών δεδομένων, αλλά εξαιτίας βαθιά ριζωμένων στερεοτύπων που εξακολουθούν να χαρακτηρίζουν τη δημόσια αντίληψη για την Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση.
Γενικό και Επαγγελματικό Λύκειο: Θεσμικός διαχωρισμός και κοινωνική πραγματικότητα
Σύμφωνα με τον θεσμικό σχεδιασμό του Υπουργείου Παιδείας, το Γενικό Λύκειο είναι προσανατολισμένο στη γενική παιδεία, με κύριο στόχο την προετοιμασία των μαθητών για την εισαγωγή στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση. Αντίστοιχα, το Επαγγελματικό Λύκειο συνδυάζει τη γενική εκπαίδευση με την επαγγελματική κατάρτιση, προσφέροντας στους μαθητές τη δυνατότητα απόκτησης πτυχίου ειδικότητας, χωρίς να αποκλείεται η πρόσβαση στα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα.
Ωστόσο, στην πράξη, ο διαχωρισμός αυτός δεν λειτουργεί απλώς ως παιδαγωγική διαφοροποίηση, αλλά συχνά μετατρέπεται σε κοινωνική ιεράρχηση, με τα ΕΠΑΛ να αντιμετωπίζονται αδικαιολόγητα ως «δεύτερη επιλογή».
Στερεότυπα και κοινωνικές προκαταλήψεις εις βάρος των ΕΠΑΛ
Οι κοινωνικές προκαταλήψεις που έχουν καλλιεργηθεί διαχρονικά παρουσιάζουν τα Επαγγελματικά Λύκεια ως κατώτερη εκπαιδευτική βαθμίδα, συνδέοντάς τα εσφαλμένα με χαμηλές επιδόσεις και παραβατικές συμπεριφορές. Πρόκειται για γενικεύσεις που δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα, καθώς αντίστοιχα φαινόμενα καταγράφονται σε όλες τις σχολικές βαθμίδες, συμπεριλαμβανομένων και των Γενικών Λυκείων.
Η αναπαραγωγή αυτών των στερεοτύπων δημιουργεί σοβαρές ψυχολογικές και κοινωνικές επιπτώσεις στους μαθητές των ΕΠΑΛ, ενισχύοντας αισθήματα μειονεξίας και αναπαράγοντας εκπαιδευτικές και κοινωνικές ανισότητες.
Η εκπαιδευτική αξία των μαθημάτων ειδικότητας
Στα Επαγγελματικά Λύκεια, οι μαθητές παρουσιάζουν αυξημένη εμπλοκή και αποδοτικότητα στα μαθήματα ειδικότητας, καθώς αυτά συνδέονται άμεσα με τα ενδιαφέροντα και τις επαγγελματικές τους επιλογές. Τα γνωστικά αντικείμενα των ειδικοτήτων – όπως ηλεκτρολογία, λογιστική, φυσικοθεραπεία, υδραυλική και πλήθος άλλων – προσφέρουν πρακτικές δεξιότητες και γνώσεις που αξιοποιούνται άμεσα τόσο στην αγορά εργασίας όσο και στη μετέπειτα εκπαιδευτική πορεία των αποφοίτων.
Η περιορισμένη ενασχόληση με αμιγώς θεωρητικά μαθήματα δεν συνιστά υστέρηση, αλλά διαφοροποίηση παιδαγωγικής προσέγγισης, προσαρμοσμένη στις ανάγκες και τις κλίσεις των μαθητών.
Άγνοια, ελλιπής ενημέρωση και περιορισμένη προβολή
Καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση των λανθασμένων αντιλήψεων διαδραματίζει η άγνοια γύρω από τις πραγματικές δυνατότητες των ΕΠΑΛ. Για πολλά χρόνια, δεν υπήρχε επαρκής ενημέρωση σχετικά με τα πτυχία ειδικότητας, το μεταλυκειακό έτος μαθητείας και τις επαγγελματικές προοπτικές που προσφέρει η Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση.
Παράλληλα, η περιορισμένη προβολή του έργου των ΕΠΑΛ και των επιτυχημένων διαδρομών των αποφοίτων τους ενισχύει την κοινωνική υποβάθμιση του θεσμού.
Διεθνείς πρακτικές και ανάγκες της αγοράς εργασίας
Δεκάδες μελέτες διεθνών και ευρωπαϊκών οργανισμών αναδεικνύουν τη στρατηγική σημασία της εξειδικευμένης και τεχνικής εκπαίδευσης για τη βιωσιμότητα και την ανταγωνιστικότητα των εθνικών οικονομιών. Ενδεικτικό είναι το παράδειγμα της Γερμανίας, όπου το 47,2% των μαθητών επιλέγουν δομές επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης (VET), σε αντίθεση με την Ελλάδα, όπου το αντίστοιχο ποσοστό ανέρχεται μόλις στο 33%, παρά την αυξανόμενη ζήτηση της αγοράς για τεχνικά και εξειδικευμένα επαγγέλματα.
Η ανάγκη αλλαγής νοοτροπίας και θεσμικής ενίσχυσης
Η αναβάθμιση των ΕΠΑΛ προϋποθέτει αφενός την αλλαγή της κοινωνικής νοοτροπίας και αφετέρου τη σαφή πολιτική βούληση για ουσιαστική στήριξή τους. Απαιτείται συστηματική προβολή του ρόλου τους, επαρκής χρηματοδότηση, σύγχρονες υποδομές και έμπρακτη αναγνώριση της συμβολής τους στην εκπαιδευτική και αναπτυξιακή πορεία της χώρας.
Η αντιμετώπιση των Επαγγελματικών Λυκείων ως ισότιμης εκπαιδευτικής βαθμίδας δεν αποτελεί μόνο ζήτημα δικαιοσύνης, αλλά αναγκαία προϋπόθεση για τη σύνδεση της Εκπαίδευσης με τις πραγματικές ανάγκες της κοινωνίας και της οικονομίας.
Προσωπική μαρτυρία και συλλογικός προβληματισμός
Όπως επισημαίνεται από μαθητή της Γ’ η τεχνική και επαγγελματική εκπαίδευση συνιστά το μέλλον της αγοράς εργασίας. Η επένδυση σε αυτήν αποτελεί επένδυση στο μέλλον των νέων γενεών και στην ισόρροπη ανάπτυξη της χώρας.
Η δημόσια συζήτηση οφείλει να στραφεί στην ουσία: στην αποδόμηση απαρχαιωμένων αντιλήψεων και στη διαμόρφωση ενός εκπαιδευτικού συστήματος που αναγνωρίζει, σέβεται και αξιοποιεί ισότιμα όλες τις εκπαιδευτικές διαδρομές.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου