Νέο Πειθαρχικό Δίκαιο Δημοσίων Υπαλλήλων (ν. 5225/2025): Θεσμικές μεταβολές, επιπτώσεις στους εκπαιδευτικούς και κρίσιμες διευκρινίσεις για την αξιολόγηση και την απεργία-αποχή

 

Αυστηροποίηση πλαισίου, επανακαθορισμός πειθαρχικών παραπτωμάτων και η ανάγκη τεκμηριωμένης ενημέρωσης του εκπαιδευτικού κόσμου

Σημαντικές και πολυεπίπεδες αλλαγές στο Πειθαρχικό Δίκαιο των Δημοσίων Υπαλλήλων επιφέρει ο νόμος 5225/2025, οι οποίες επηρεάζουν άμεσα και ουσιαστικά τον κλάδο των εκπαιδευτικών. Το νέο θεσμικό πλαίσιο επαναπροσδιορίζει τα πειθαρχικά παραπτώματα, αναμορφώνει ριζικά τη διαδικασία πειθαρχικού ελέγχου και αυστηροποιεί το σύστημα των προβλεπόμενων ποινών, δημιουργώντας εύλογο προβληματισμό στο σύνολο της εκπαιδευτικής κοινότητας.

Παράλληλα, το νέο πειθαρχικό καθεστώς συνδέεται άμεσα με τη διαδικασία της αξιολόγησης, γεγονός που εντείνει τις ανησυχίες για πιθανή ποινικοποίηση της επαγγελματικής και συνδικαλιστικής δράσης των εκπαιδευτικών. Ωστόσο, επιβάλλεται να τονιστεί με σαφήνεια ότι θεμελιώδη συνταγματικά δικαιώματα, όπως το δικαίωμα στην απεργία και στην απεργία-αποχή, εξακολουθούν να ισχύουν πλήρως, υπό τις προϋποθέσεις που ορίζει η έννομη τάξη.

Το περιεχόμενο του νέου πειθαρχικού πλαισίου

Με τον ν. 5225/2025, η Πολιτεία προχώρησε σε εκτενή αναμόρφωση βασικών διατάξεων του Υπαλληλικού Κώδικα (ν. 3528/2007). Ειδικότερα, μεταξύ άλλων:

• διευρύνεται ο κατάλογος των πειθαρχικών παραπτωμάτων,

• συγκροτείται νέο ενιαίο Πειθαρχικό Συμβούλιο,

• καταργείται το δευτεροβάθμιο πειθαρχικό όργανο,

• εισάγεται αυστηρότερο πλέγμα ποινών, με ανώτατη κύρωση την οριστική παύση.

Σε αντίθεση με διαβεβαιώσεις περί στοχευμένης αντιμετώπισης περιπτώσεων βαριάς υπηρεσιακής παραβατικότητας, το νέο πλαίσιο έχει γενική εφαρμογή και αφορά το σύνολο των δημοσίων υπαλλήλων, συμπεριλαμβανομένων των εκπαιδευτικών, ανεξαρτήτως θέσης ή βαθμίδας.

Αξιολόγηση και άρνηση συμμετοχής: Νομικό πλαίσιο και όρια

Στο νέο Πειθαρχικό Δίκαιο εισάγεται ρητή πρόβλεψη ότι η άρνηση συμμετοχής στη διαδικασία αξιολόγησης συνιστά πειθαρχικό παράπτωμα για το σύνολο του Δημοσίου. Για την εκπαίδευση, ωστόσο, η σχετική ρύθμιση δεν αποτελεί καινοτομία, καθώς αντίστοιχη διάταξη είχε ήδη θεσπιστεί με τον ν. 4823/2021.

Κρίσιμες είναι οι ακόλουθες διευκρινίσεις:

• η επιβολή της ποινής της οριστικής παύσης δεν επέρχεται αυτοδικαίως,

• απαιτείται η τήρηση πλήρους πειθαρχικής διαδικασίας και η κρίση των αρμόδιων οργάνων,

• προβλέπεται διαβάθμιση ποινών και όχι υποχρεωτικά η επιβολή της αυστηρότερης κύρωσης.

Απεργία-αποχή και συνταγματική προστασία

Ιδιαίτερης σημασίας είναι η αποσαφήνιση ότι η απεργία-αποχή, όπως αυτή έχει προκηρυχθεί από την ΑΔΕΔΥ, εξακολουθεί να θεωρείται νόμιμη, εφόσον δεν υπάρχει τελεσίδικη δικαστική απόφαση που να τη χαρακτηρίζει παράνομη.

Σύμφωνα με το τεκμήριο νομιμότητας της απεργίας, κάθε απεργιακή κινητοποίηση αντιμετωπίζεται ως σύννομη μέχρι την έκδοση αντίθετης δικαστικής κρίσης. Κατά συνέπεια, η συμμετοχή εκπαιδευτικών σε απεργία-αποχή συνιστά άσκηση συνταγματικά κατοχυρωμένου δικαιώματος και δεν μπορεί, από μόνη της, να στοιχειοθετήσει πειθαρχικό παράπτωμα.

Χρονικά ορόσημα και εφαρμογή από το 2026

Καθοριστική θεωρείται η μεταβατική περίοδος έως το τέλος του 2025. Συγκεκριμένα:

• έως τις 31 Δεκεμβρίου 2025 εξακολουθούν να εφαρμόζονται οι ποινές του προϊσχύσαντος πειθαρχικού καθεστώτος,

• από την 1η Ιανουαρίου 2026 ενεργοποιείται πλήρως το νέο σύστημα,

• για την επιβολή της ποινής της οριστικής παύσης απαιτούνται δύο διαδοχικές αξιολογικές περίοδοι άρνησης συμμετοχής μετά το 2026.

Στην πράξη, το νέο καθεστώς δεν λαμβάνει υπόψη υποθέσεις και αξιολογικές πράξεις προγενέστερες του 2026 για την επιβολή της αυστηρότερης πειθαρχικής κύρωσης.

Ενημέρωση και συλλογική στάση: Προϋπόθεση προστασίας του κλάδου

Όπως επισημαίνεται, η τεκμηριωμένη ενημέρωση, η αποφυγή πανικού και η συλλογική, οργανωμένη στάση του εκπαιδευτικού κόσμου αποτελούν τον καθοριστικό παράγοντα για την υπεράσπιση των δικαιωμάτων και της επαγγελματικής αξιοπρέπειας των εκπαιδευτικών.

Η ιστορική εμπειρία του κλάδου αποδεικνύει ότι ρυθμίσεις που συναντούν μαζική αντίδραση, αλληλεγγύη και ενότητα, συχνά μένουν ανεφάρμοστες στην πράξη. Η γνώση του θεσμικού πλαισίου και η συλλογική δράση παραμένουν το ισχυρότερο αντίβαρο απέναντι στην αυθαίρετη εφαρμογή αυστηρών και περιοριστικών διατάξεων.