Αυτόματη προαγωγή μαθητών στο Λύκειο: Όταν η σχολική επιτυχία αποσυνδέεται από τη μάθηση

 

Οι στρεβλώσεις του συστήματος βαθμολόγησης, η απαξίωση του μαθήματος και η ανάγκη άμεσων, θεσμικών παρεμβάσεων

Σοβαρά ερωτήματα για την αποτελεσματικότητα και την παιδαγωγική δικαιοσύνη του ισχύοντος συστήματος αξιολόγησης και προαγωγής μαθητών στο Λύκειο ανακύπτουν από την εφαρμογή των κανόνων υπολογισμού της ετήσιας βαθμολογίας, όπως αυτοί ισχύουν σήμερα.

Ενδεικτικό είναι το παράδειγμα μαθητή της Α΄ Λυκείου, ο οποίος στις γραπτές εξετάσεις του Ιουνίου συγκεντρώνει εξαιρετικά χαμηλές βαθμολογίες σε όλα σχεδόν τα μαθήματα (μονάδα στα περισσότερα, δύο στην Ιστορία και πέντε στα Αγγλικά), ενώ οι προφορικοί του βαθμοί ανέρχονται σε οκτώ. Παρά την προφανή αδυναμία του μαθητή να ανταποκριθεί στις βασικές απαιτήσεις των μαθημάτων, το ισχύον σύστημα τον οδηγεί τελικά στην προαγωγή στη Β΄ Λυκείου με γενικό μέσο όρο 10.

Η συγκεκριμένη «αναβάθμιση» προκύπτει από τον τρόπο υπολογισμού των βαθμών μέσω των λεγόμενων «κλάδων μαθημάτων». Τα Αρχαία και τα Νέα Ελληνικά συνενώνονται σε έναν βαθμό «Ελληνικής Γλώσσας», η Άλγεβρα και η Γεωμετρία σε έναν βαθμό «Μαθηματικών», ενώ η Βιολογία, η Φυσική και η Χημεία συνυπολογίζονται στον κλάδο των «Φυσικών Επιστημών». Έτσι, επτά διακριτά και αυτοτελή μαθήματα, με διαφορετικά βιβλία, ώρες διδασκαλίας και εξετάσεις, μετατρέπονται τελικά σε τρεις βαθμούς, αλλοιώνοντας πλήρως την πραγματική εικόνα της επίδοσης του μαθητή.

Η πρακτική αυτή αποτελεί κατάλοιπο παλαιότερων εκπαιδευτικών ρυθμίσεων, οι οποίες ίσχυαν πριν από περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες, όταν τα μαθήματα διακρίνονταν σε πρωτεύοντα και δευτερεύοντα και η προαγωγή προϋπέθετε επίδοση άνω της βάσης στα βασικά μαθήματα. Ο διαχωρισμός αυτός έχει πλέον καταργηθεί, όπως και κάθε ουσιαστική προϋπόθεση επιτυχίας, πλην των απουσιών. Ωστόσο, οι κλάδοι μαθημάτων διατηρήθηκαν, χωρίς να εξυπηρετούν πλέον παιδαγωγικό σκοπό, οδηγώντας ουσιαστικά σε καθολική προαγωγή.

Το αποτέλεσμα είναι διττό και ιδιαίτερα ανησυχητικό. Αφενός, μαθητές προάγονται χωρίς να έχουν κατακτήσει στοιχειώδεις γνώσεις, αφετέρου, καλλιεργείται η αντίληψη ότι η σχολική επιτυχία δεν προϋποθέτει προσπάθεια, μελέτη ή πνευματική ενασχόληση. Το σχολείο μετατρέπεται σταδιακά σε χώρο απλής παρουσίας και κοινωνικής συνύπαρξης, ενώ η μάθηση υποβαθμίζεται σε δευτερεύουσα διαδικασία.

Η εικόνα αυτή επιτείνεται περαιτέρω από την εκτεταμένη αντικατάσταση διδακτικών ωρών με ποικίλες δράσεις και εκδηλώσεις, συχνά χωρίς σαφή παιδαγωγική στόχευση, οι οποίες πραγματοποιούνται εντός του σχολικού ωραρίου. Το μήνυμα που εκπέμπεται προς τους μαθητές είναι σαφές: το μάθημα γίνεται μόνο εφόσον δεν υπάρχει κάτι «πιο ενδιαφέρον» να το αντικαταστήσει. Έτσι, το σχολείο απαξιώνεται σταδιακά, όχι μόνο στα μάτια των μαθητών αλλά και της ίδιας της κοινωνίας.

Η αντιμετώπιση του προβλήματος δεν απαιτεί πρόσθετους πόρους ή οικονομικές επενδύσεις. Αρκεί μια απλή, σαφής και δίκαιη ρύθμιση: κάθε μάθημα που διδάσκεται αυτοτελώς, με ξεχωριστό βιβλίο και εξετάζεται ανεξάρτητα, να αποδίδει και ξεχωριστό βαθμό. Με μια υπουργική απόφαση και την αντίστοιχη τεχνική προσαρμογή στο πληροφοριακό σύστημα mySchool, οι κλάδοι μαθημάτων μπορούν να καταργηθούν, αποκαθιστώντας τη διαφάνεια και την αξιοπιστία της αξιολόγησης.

Μια τέτοια μεταρρύθμιση, με εφαρμογή από το επόμενο σχολικό έτος ώστε να αποφευχθεί κάθε αιφνιδιασμός, θα έστελνε ένα ξεκάθαρο μήνυμα: η προαγωγή στην επόμενη τάξη προϋποθέτει ουσιαστική συμμετοχή και προσπάθεια από τον μαθητή. Χωρίς αυτό το μήνυμα, δεν είναι παράδοξο ότι οι μαθητές απαξιώνουν το σχολείο. Όταν η ίδια η Πολιτεία δεν αποδίδει αξία στη μάθηση, δεν μπορεί να την απαιτεί από τα παιδιά.

Σε μια περίοδο κατά την οποία η γνώση και η μόρφωση δοκιμάζονται ως κοινωνικές αξίες, η αποκατάσταση του κύρους του μαθήματος και της αξιολόγησης αποτελεί αναγκαία συνθήκη για ένα σχολείο με ουσιαστικό παιδαγωγικό ρόλο και κοινωνική αποστολή.