Συντάξεις: Πότε θα αυξηθούν τα όρια ηλικίας και για ποιους

 

Οι πρόσφατες δημογραφικές εξελίξεις και η έντονη αύξηση του δείκτη γήρανσης του πληθυσμού επαναφέρουν στο προσκήνιο το ζήτημα των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης. Η αναλογία πολιτών άνω των 65 ετών σε σχέση με τις γεννήσεις παρουσιάζει σημαντική επιδείνωση, με τον δείκτη γήρανσης να αυξάνεται τα τελευταία χρόνια κατά 43,5 μονάδες, φθάνοντας στο 182.

Η εξέλιξη αυτή συνδέεται άμεσα με τη ρήτρα αυτόματης προσαρμογής των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης βάσει του προσδόκιμου ζωής μετά το 65ο έτος.

Ρήτρα σύνδεσης με το προσδόκιμο ζωής

Η εφαρμογή της ρήτρας επρόκειτο να ενεργοποιηθεί το 2027, ωστόσο αναβλήθηκε για μία τριετία και, εκτός απροόπτου, θα τεθεί σε ισχύ το 2030.

Το Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης διαβεβαιώνει ότι δεν θα υπάρξουν αλλαγές στα όρια ηλικίας το 2027. Ωστόσο, η νομοθεσία προβλέπει επανεξέταση της ρήτρας ανά τριετία. Συνεπώς, εντός του 2029 θα αξιολογηθούν:

• Η μεταβολή του προσδόκιμου ζωής μετά τα 65 έτη
• Η επίδρασή της στη βιωσιμότητα του ασφαλιστικού συστήματος

Εφόσον διαπιστωθεί σημαντική αύξηση, θα προσαρμοστούν αναλόγως και τα όρια ηλικίας, με στόχο τον περιορισμό της συνταξιοδοτικής δαπάνης.

Αντίστοιχο σύστημα σύνδεσης εφαρμόζεται ήδη στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες.

Στοιχεία προσδόκιμου ζωής

Σύμφωνα με την Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ):

• Το προσδόκιμο ζωής των ανδρών στα 65 έτη αυξάνεται από 18,8 έτη (2019) σε 20 έτη έως το 2030.
• Το προσδόκιμο ζωής των γυναικών από 21,8 έτη αυξάνεται σε 22,9 έτη.

Μοντέλα προσαρμογής (πρακτική ΟΟΣΑ)

Βάσει των κατευθύνσεων του Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ), η σύνδεση μπορεί να εφαρμοστεί με τρεις τρόπους:

1. Αναλογία 1 προς 1
   Για κάθε 1 έτος αύξησης στο προσδόκιμο ζωής, αυξάνεται κατά 1 έτος το όριο ηλικίας.
2. Αναλογία 1 προς 2/3
   Αύξηση 8 μηνών στα όρια ηλικίας για κάθε 12 μήνες αύξησης στο προσδόκιμο ζωής.
3. Αναλογία 1 προς 1/3
   Ηπιότερη προσαρμογή, 4 μήνες αύξηση για κάθε 1 έτος αύξησης του προσδόκιμου.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, πιθανότερο για την Ελλάδα εμφανίζεται το μοντέλο 1 προς 1.

Η διαδικασία επανεξέτασης θα επαναλαμβάνεται κάθε τρία χρόνια (επόμενος σταθμός: 2033).

Ποιοι επηρεάζονται

Δεν επηρεάζονται:

• Όσοι θεμελιώσουν πλήρες συνταξιοδοτικό δικαίωμα (ηλικία και έτη ασφάλισης) έως την περίοδο 2026–2029.
• Θα μπορούν να συνταξιοδοτηθούν οποτεδήποτε.

Ενδέχεται να επηρεαστούν:

• Όσοι είναι κάτω των 62 ετών την 1/1/2030 και δεν έχουν κατοχυρώσει δικαίωμα.
• Η επιβάρυνση εκτιμάται από 6 έως 12 μήνες.

Οι τρεις βασικές κατηγορίες ασφαλισμένων

1. Ασφαλισμένοι 50–55 ετών σήμερα

Βρίσκονται 7–12 έτη πριν από το 62ο έτος.
Ενδέχεται να επηρεαστούν από μία ή και δύο αυξήσεις ορίων ηλικίας.
Εφόσον δεν θεμελιώσουν δικαίωμα έως το 2030, πιθανόν να συνταξιοδοτηθούν ακόμη και στα 63 έτη και 6 μήνες.

2. Ασφαλισμένοι 35–45 ετών

Βρίσκονται στα πρώτα 15–20 χρόνια του εργασιακού τους βίου και είναι πιθανό να επηρεαστούν από δύο ή τρεις αναπροσαρμογές.

3. Νέοι ασφαλισμένοι

Θα χρειαστεί να προσαρμοστούν σε προοπτική συνταξιοδότησης μετά τα 64 έτη και με 44 χρόνια ασφάλισης.

Ιδιαίτερη προσοχή

Ασφαλισμένοι που συμπληρώνουν το ηλικιακό όριο αλλά υπολείπονται ετών ασφάλισης θα πρέπει να εξετάσουν τη δυνατότητα αναγνώρισης πλασματικών χρόνων, ώστε να θεμελιώσουν δικαίωμα πριν από το 2030.

Η δημογραφική επιδείνωση και η αύξηση του προσδόκιμου ζωής διαμορφώνουν νέες συνθήκες για το ασφαλιστικό σύστημα. Αν και δεν προβλέπονται αλλαγές έως το 2027, η επανεξέταση του 2029 θα είναι καθοριστική για την πορεία των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης από το 2030 και μετά.