Εφημερίες εκπαιδευτικών – Ζητήματα ασφάλειας, ευθύνης και εύρυθμης λειτουργίας των σχολικών μονάδων

 

Η εφημερία των εκπαιδευτικών αποτελεί έναν από τους πλέον κρίσιμους, αλλά συχνά υποτιμημένους θεσμούς της σχολικής ζωής, καθώς συνδέεται άμεσα με την ασφάλεια, την προστασία και την ομαλή καθημερινότητα των μαθητών. Παρά τη θεσμική της σημασία, στην πράξη παρατηρούνται σοβαρές δυσλειτουργίες που εγείρουν εύλογους προβληματισμούς για την επάρκεια των συνθηκών υπό τις οποίες αυτή ασκείται.

Εφημερία: Καθήκον υψηλής ευθύνης με αυξημένο ρίσκο

Η εφημερία δεν συνιστά μια απλή διοικητική υποχρέωση, αλλά μια ουσιαστική διαδικασία πρόληψης και εποπτείας. Ωστόσο, σε πολλές σχολικές μονάδες υλοποιείται σε περιβάλλοντα που δεν πληρούν βασικές προδιαγραφές ασφάλειας και ορατότητας.

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η ύπαρξη των λεγόμενων «νεκρών οπτικών σημείων», δηλαδή περιοχών του σχολικού χώρου που δεν είναι άμεσα ορατές από τους εφημερεύοντες εκπαιδευτικούς. Τα σημεία αυτά εντοπίζονται συνήθως:

• πίσω από αποθηκευτικούς χώρους ή κατασκευές,

• σε σκάλες χωρίς επαρκή επιτήρηση,

• σε γωνίες αυλών ή σε περιοχές με πυκνή βλάστηση.

Η ύπαρξη τέτοιων χώρων καθιστά δυσχερή την αποτελεσματική επιτήρηση και αυξάνει τον κίνδυνο ατυχημάτων ή περιστατικών βίας. Δεδομένου ότι η ευθύνη των εκπαιδευτικών εξετάζεται σε περίπτωση συμβάντος, αναδεικνύεται η ανάγκη για σαφή οριοθέτηση αρμοδιοτήτων και επαρκή κάλυψη όλων των χώρων.

Θεσμικό πλαίσιο και υποχρεώσεις

Το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο, όπως καθορίζεται από το ΠΔ 79/2017 και το ΠΔ 201/1998, προβλέπει συγκεκριμένα:

• τον καθορισμό των χώρων ευθύνης των εφημερευόντων,

• τον αριθμό των εκπαιδευτικών που απαιτούνται για την επιτήρηση,

• τον χρόνο προσέλευσης (τουλάχιστον 15 λεπτά πριν την έναρξη των μαθημάτων),

• τα καθήκοντα κατά την είσοδο, τα διαλείμματα και την αποχώρηση των μαθητών.

Η κατανομή των εφημεριών αποφασίζεται στην αρχή του σχολικού έτους από τον Σύλλογο Διδασκόντων και τελεί υπό την εποπτεία της Διεύθυνσης της σχολικής μονάδας.

Εξαιρέσεις από την υποχρέωση εφημερίας

Το πλαίσιο προβλέπει συγκεκριμένες κατηγορίες εκπαιδευτικών που εξαιρούνται από την υποχρέωση εφημερίας, όπως:

• οι Διευθυντές και Υποδιευθυντές,

• οι εκπαιδευτικοί που υπηρετούν σε τρία ή περισσότερα σχολεία,

• οι αναπληρωτές μειωμένου ωραρίου,

• οι εκπαιδευτικοί παράλληλης στήριξης,

• οι εκπαιδευτικοί Τμημάτων Ένταξης σε σχολικές μονάδες που συμμετέχουν σε Σ.Δ.Ε.Υ.

Παράλληλα, προβλέπεται η δυνατότητα απαλλαγής και άλλων εκπαιδευτικών σε εξαιρετικές περιπτώσεις, κατόπιν τεκμηριωμένης απόφασης του Συλλόγου Διδασκόντων.

Οργάνωση, καταγραφή και διαφάνεια

Η ορθή λειτουργία της εφημερίας προϋποθέτει σαφή προγραμματισμό και διαφάνεια. Το πρόγραμμα:

• αναρτάται στον πίνακα ανακοινώσεων του σχολείου,

• κοινοποιείται στην αρμόδια Διεύθυνση Εκπαίδευσης,

• συνοδεύει το εβδομαδιαίο ωρολόγιο πρόγραμμα.

Κάθε μεταβολή ή αντικατάσταση καταγράφεται υποχρεωτικά στο Ημερολόγιο Σχολικής Ζωής, διασφαλίζοντας την ιχνηλασιμότητα και τη διοικητική λογοδοσία.

Ιδιαίτερο καθεστώς στα Νηπιαγωγεία

Στις δομές προσχολικής εκπαίδευσης εφαρμόζεται αυστηρότερο πλαίσιο λειτουργίας. Η παράδοση και παραλαβή των νηπίων πραγματοποιείται αποκλειστικά στον χώρο της τάξης, ενώ:

• οι είσοδοι παραμένουν κλειστές καθ’ όλη τη διάρκεια λειτουργίας,

• απαγορεύεται η είσοδος τρίτων χωρίς άδεια.

Οι ρυθμίσεις αυτές στοχεύουν στην ενίσχυση της ασφάλειας των μικρών μαθητών και στον περιορισμό εξωτερικών κινδύνων.

Αναγκαίες παρεμβάσεις

Η σημερινή εικόνα αναδεικνύει την ανάγκη:

• βελτίωσης των σχολικών υποδομών,

• εξάλειψης των «νεκρών σημείων»,

• επαρκούς στελέχωσης των σχολικών μονάδων,

• σαφέστερης θεσμικής προστασίας των εκπαιδευτικών.

Η εφημερία δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως τυπική διαδικασία. Αποτελεί βασικό πυλώνα της σχολικής ασφάλειας και απαιτεί ουσιαστική στήριξη από την Πολιτεία.

Η διασφάλιση ενός ασφαλούς σχολικού περιβάλλοντος αποτελεί συλλογική ευθύνη και προϋποθέτει ουσιαστικές παρεμβάσεις, πέρα από τη θεωρητική πρόβλεψη των κανόνων.