Σχολεία σε κατάσταση SOS: Βία, απαξίωση και κρίση εμπιστοσύνης μεταξύ γονέων και εκπαιδευτικών

Η βία στα σχολεία, η απαξίωση του εκπαιδευτικού και η κρίση των θεσμών

Τα περιστατικά βίας σε σχολικούς χώρους, με θύματα εκπαιδευτικούς, επαναφέρουν με ιδιαίτερα έντονο τρόπο ένα ζήτημα που δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται μόνο μέσα από στιγμιαίες αντιπαραθέσεις, καταγγελίες και αλληλοκατηγορίες.

Ο πρόσφατος ξυλοδαρμός διευθύντριας νηπιαγωγείου στα Άνω Λιόσια από γονείς μαθήτριας αποτέλεσε αφορμή για έναν ακόμη δημόσιο διχασμό. Από τη μία πλευρά διατυπώθηκαν απόψεις που δικαιολογούν την ένταση και αποδίδουν τη συμπεριφορά της εκπαιδευτικού σε «νεύρα» και πίεση. Από την άλλη, διατυπώθηκαν κρίσεις ότι μια εκπαιδευτικός δεν μπορεί να συμπεριφέρεται με αυταρχικό τρόπο απέναντι σε παιδιά προσχολικής ηλικίας.

Η συζήτηση, ωστόσο, δεν μπορεί να περιορίζεται σε δύο αντίπαλα στρατόπεδα.

Καταδίκη κάθε μορφής βίας

Καμία αυταρχική, προσβλητική ή ακατάλληλη συμπεριφορά εκπαιδευτικού δεν μπορεί να θεωρείται αποδεκτή. Οι φωνές, οι απειλές και η απαξιωτική συμπεριφορά απέναντι σε παιδιά, ιδιαίτερα σε τόσο μικρές ηλικίες, είναι ζητήματα που οφείλουν να ελέγχονται από τα αρμόδια όργανα.

Αυτό όμως δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να μετατρέπεται σε άλλοθι για άσκηση σωματικής βίας.

Η απόσταση ανάμεσα στην κριτική, την καταγγελία και την άσκηση των προβλεπόμενων θεσμικών διαδικασιών και στην εισβολή σε έναν εκπαιδευτικό χώρο και τον ξυλοδαρμό ενός εκπαιδευτικού είναι τεράστια.

Όταν ένας εκπαιδευτικός παραβιάζει τους κανόνες, υπάρχουν οι αρμόδιες προϊστάμενες και διοικητικές αρχές που μπορούν να διερευνήσουν το περιστατικό και να επιβάλουν τις προβλεπόμενες κυρώσεις.

Η αυτοδικία δεν μπορεί να υποκαταστήσει τους θεσμούς.

Νέο περιστατικό στην Καστοριά

Το πρόβλημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερες διαστάσεις από τη στιγμή που αντίστοιχα περιστατικά επαναλαμβάνονται.

Σε Δημοτικό Σχολείο της Καστοριάς, εξωσχολικός εισήλθε στον χώρο του σχολείου και, σύμφωνα με τις αναφορές για το περιστατικό, χτύπησε εκπαιδευτικό, αφού εκείνη του ζήτησε να αποχωρήσει.

Τέτοια γεγονότα δημιουργούν ένα εξαιρετικά επικίνδυνο προηγούμενο: το σχολείο, αντί να αποτελεί έναν οργανωμένο και προστατευμένο χώρο για μαθητές και εκπαιδευτικούς, μετατρέπεται σε πεδίο έντασης και προσωπικών αντιπαραθέσεων.

Η απαξίωση του εκπαιδευτικού δεν είναι σημερινό φαινόμενο

Το βαθύτερο ζήτημα αφορά την υποχώρηση του κύρους και της κοινωνικής αποδοχής του εκπαιδευτικού.

Ο εκπαιδευτικός, από πρόσωπο αναφοράς και εμπιστοσύνης για την οικογένεια και την κοινωνία, βρίσκεται σήμερα συχνά αντιμέτωπος με απαιτήσεις, αμφισβήτηση, απειλές και σε ακραίες περιπτώσεις ακόμη και χειροδικία.

Η κρίση αυτή δεν αφορά μόνο μία κοινωνική ή οικονομική κατηγορία. Γονείς διαφορετικού μορφωτικού και κοινωνικού επιπέδου μπορεί να αντιμετωπίζουν πλέον τον εκπαιδευτικό όχι ως συνεργάτη στην εκπαιδευτική διαδικασία, αλλά ως αντίπαλο ή ως υπεύθυνο για κάθε δυσκολία που αντιμετωπίζει το παιδί τους.

Η αλλαγή αυτή επηρεάζει άμεσα τη λειτουργία του σχολείου.

Ελλείψεις, επιμόρφωση και νέες απαιτήσεις

Παράλληλα, δεν πρέπει να αγνοούνται οι πραγματικές δυσκολίες που αντιμετωπίζει το εκπαιδευτικό σύστημα.

Οι ανάγκες των μαθητών και της κοινωνίας έχουν αλλάξει, ενώ οι εκπαιδευτικοί καλούνται να ανταποκριθούν σε ολοένα πιο σύνθετες απαιτήσεις. Την ίδια στιγμή, εξακολουθούν να υπάρχουν ζητήματα επαγγελματικής επιμόρφωσης και επανειδίκευσης, ελλείψεις προσωπικού και υποδομών, καθώς και αδυναμίες προσαρμογής του σχολείου στις νέες συνθήκες.

Η συζήτηση, επομένως, πρέπει να είναι συνολική και όχι να εξαντλείται στην αναζήτηση ενός «ενόχου» κάθε φορά που ένα περιστατικό παίρνει δημοσιότητα.

Το σχολείο σε μια κοινωνία υπερπληροφόρησης

Το σχολείο λειτουργεί πλέον μέσα σε ένα περιβάλλον όπου η πληροφόρηση, η παραπληροφόρηση και η επιρροή των μέσων κοινωνικής δικτύωσης διαμορφώνουν σε μεγάλο βαθμό αντιλήψεις και συμπεριφορές.

Η συνεχής προβολή του ακραίου, του παράδοξου και του δραματικού μπορεί να ενισχύει την ένταση και να δυσκολεύει ακόμη περισσότερο την ψύχραιμη αντιμετώπιση των συγκρούσεων.

Σε αυτό το περιβάλλον, το σχολείο καλείται να διατηρήσει τον ρόλο του ως χώρος ασφάλειας, παιδείας, δημοκρατίας και πολιτισμού.

Χρειάζονται σαφείς ρόλοι και κανόνες

Ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα είναι η σύγχυση των ρόλων.

Ο εκπαιδευτικός δεν μπορεί να υποκαθιστά την οικογένεια, ούτε η οικογένεια να υποκαθιστά τον εκπαιδευτικό. Ούτε, φυσικά, μπορεί οποιοδήποτε πρόβλημα να επιλύεται έξω από τις θεσμικές διαδικασίες.

Χρειάζονται σαφείς κανόνες, αμοιβαίος σεβασμός και ξεκάθαρες ευθύνες.

Η προστασία των μαθητών από οποιαδήποτε ακατάλληλη συμπεριφορά πρέπει να είναι αυτονόητη. Εξίσου αυτονόητη πρέπει να είναι και η προστασία των εκπαιδευτικών από απειλές, εκφοβισμό και βία.

Ποια είναι η αποστολή του σχολείου του αύριο;

Η πραγματική πρόκληση δεν είναι απλώς η διαχείριση των περιστατικών όταν αυτά συμβούν.

Είναι να δημιουργηθεί ένα σχολείο που θα μπορεί να προλαμβάνει τις συγκρούσεις, να καλλιεργεί τον διάλογο, να εκπαιδεύει τους μαθητές στη δημοκρατική συνύπαρξη και να αποκαθιστά την εμπιστοσύνη ανάμεσα σε εκπαιδευτικούς, μαθητές και γονείς.

Το σχολείο χρειάζεται νέες εκπαιδευτικές αξίες και ένα σαφές στρατηγικό σχέδιο για το μέλλον. Χρειάζεται να απαντήσει στις νέες κοινωνικές συνθήκες και στις προκλήσεις που ήδη βρίσκονται μπροστά του.

Η βία δεν μπορεί να γίνει τρόπος επίλυσης διαφορών. Η αυθαιρεσία δεν μπορεί να γίνει παιδαγωγική πρακτική. Και η απαξίωση του εκπαιδευτικού δεν μπορεί να θεωρείται φυσιολογική εξέλιξη.

Η αποκατάσταση του σεβασμού, της εμπιστοσύνης και των διακριτών ρόλων αποτελεί πλέον βασική προϋπόθεση για ένα σχολείο που θα είναι πραγματικά ασφαλές, δημοκρατικό και παιδαγωγικά αποτελεσματικό.

Γιατί ένα σχολείο που δεν έχει ξεκάθαρη εικόνα για την αποστολή και τον ρόλο του δυσκολεύεται να προετοιμάσει τους μαθητές για έναν κόσμο που αλλάζει με ταχύτητα.