Η ανάγκη προστασίας των μαθητών είναι αδιαπραγμάτευτη. Εξίσου αναγκαία, όμως, είναι η ουσιαστική στήριξη των εκπαιδευτικών που καλούνται καθημερινά να διαχειριστούν δύσκολα περιστατικά, χωρίς να αισθάνονται ότι κάθε παιδαγωγική απόφαση μπορεί να τους οδηγήσει σε μια μακρόχρονη δικαστική περιπέτεια.
Όταν η σχολική καθημερινότητα γίνεται πηγή ανασφάλειας
Ένα ζήτημα που απασχολεί ολοένα και περισσότερο την εκπαιδευτική κοινότητα είναι ο φόβος των καταγγελιών, των μηνύσεων και των πιθανών ποινικών ή διοικητικών συνεπειών για περιστατικά που εκδηλώνονται μέσα στη σχολική τάξη ή στον αύλειο χώρο.
Κανείς δεν αμφισβητεί το δικαίωμα των γονέων να προστατεύουν τα παιδιά τους και να προσφεύγουν στις αρμόδιες αρχές, όταν θεωρούν ότι έχει συμβεί κάτι σοβαρό. Ούτε μπορεί να γίνει αποδεκτή οποιαδήποτε αντίληψη ότι οι εκπαιδευτικοί βρίσκονται υπεράνω του νόμου ή εξαιρούνται από τον έλεγχο των πράξεών τους.
Ωστόσο, η κατάσταση γίνεται προβληματική όταν η απειλή μιας μήνυσης χρησιμοποιείται ως μέσο πίεσης για ζητήματα όπως η βαθμολογία, η επιβολή παιδαγωγικών μέτρων, μια παρατήρηση, μια σύγκρουση μεταξύ μαθητών ή η εφαρμογή του σχολικού κανονισμού.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, ο εκπαιδευτικός μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπος με μια μακρά διαδικασία διερεύνησης, ποινικής ή διοικητικής φύσης, με σημαντικές ψυχολογικές, οικονομικές και επαγγελματικές συνέπειες.
Από τη διαχείριση ενός περιστατικού στην ποινική εμπλοκή
Ο εκπαιδευτικός δεν περιορίζεται στη διδασκαλία της ύλης. Καθημερινά καλείται να λαμβάνει αποφάσεις που απαιτούν υπευθυνότητα, ψυχραιμία και άμεση παρέμβαση.
Πρέπει να αντιμετωπίσει καβγάδες μεταξύ μαθητών, να αποτρέψει ενέργειες που ενδέχεται να προκαλέσουν τραυματισμούς, να διαχειριστεί περιστατικά σχολικού εκφοβισμού, να ενημερώσει γονείς για προβληματικές συμπεριφορές και να εφαρμόσει τους κανόνες λειτουργίας της σχολικής μονάδας.
Παράλληλα, οφείλει να καταγράφει περιστατικά, να αξιολογεί μαθητές και να διαχειρίζεται δύσκολες κοινωνικές και οικογενειακές καταστάσεις, συχνά χωρίς την αναγκαία υποστήριξη.
Μια απόφαση που λαμβάνεται μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα μπορεί στη συνέχεια να αμφισβητηθεί από διαφορετικές πλευρές και να οδηγήσει τον εκπαιδευτικό σε απολογίες ενώπιον της διοίκησης, υπηρεσιακών οργάνων ή αρμόδιων δικαστικών και αστυνομικών αρχών.
Το ερώτημα είναι εύλογο: Πώς μπορεί ένας εκπαιδευτικός να ασκεί αποτελεσματικά τον παιδαγωγικό του ρόλο, όταν κάθε παρέμβασή του συνοδεύεται από τον φόβο ότι μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπος με μια καταγγελία;
Η καταγγελία δεν αποδεικνύει ενοχή
Η διερεύνηση σοβαρών περιστατικών είναι απαραίτητη, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν ενδείξεις κακοποιητικής ή παράνομης συμπεριφοράς. Η προστασία των παιδιών πρέπει να αποτελεί αδιαπραγμάτευτη προτεραιότητα.
Ταυτόχρονα, όμως, πρέπει να γίνεται σαφής διάκριση ανάμεσα στην καταγγελία και στην αποδεδειγμένη παραβατική συμπεριφορά.
Δεν είναι όλες οι υποθέσεις ίδιες. Υπάρχουν περιστατικά που απαιτούν άμεση παρέμβαση, αλλά και περιπτώσεις στις οποίες προκύπτουν διαφορετικές εκδοχές των γεγονότων, παρεξηγήσεις ή καταγγελίες που τελικά δεν επιβεβαιώνονται.
Μέχρι να διαλευκανθεί μια υπόθεση, ο εκπαιδευτικός ενδέχεται να έχει ήδη υποστεί σημαντική ψυχολογική και οικονομική επιβάρυνση. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μάλιστα, η δημοσιοποίηση ισχυρισμών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ή στην τοπική κοινωνία μπορεί να προκαλέσει πρόσθετη επαγγελματική και προσωπική ζημία.
Η ανάγκη για αντικειμενική, αμερόληπτη και έγκαιρη διερεύνηση είναι, επομένως, καθοριστική τόσο για την προστασία των μαθητών όσο και για τη διασφάλιση των δικαιωμάτων των εκπαιδευτικών.
Ο κίνδυνος της αδράνειας: Όταν κυριαρχεί το «μην μπλέξεις»
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η επίδραση αυτού του κλίματος στην καθημερινή λειτουργία των σχολείων.
Όταν ο εκπαιδευτικός αισθάνεται ότι μια νόμιμη παιδαγωγική παρέμβαση μπορεί να τον οδηγήσει σε δικαστικές περιπέτειες, υπάρχει ο κίνδυνος να αποφεύγει πρωτοβουλίες, να διστάζει να παρέμβει σε μια σύγκρουση ή να περιορίζει την επικοινωνία με γονείς για δύσκολα ζητήματα συμπεριφοράς.
Η λογική του «μην μπλέξεις» δεν ενισχύει την ασφάλεια στο σχολείο. Αντίθετα, μπορεί να οδηγήσει σε αποδυνάμωση του παιδαγωγικού ρόλου, σε καθυστερημένη αντιμετώπιση προβλημάτων και σε μια καθημερινότητα όπου προτεραιότητα γίνεται η αποφυγή της προσωπικής ευθύνης αντί της επίλυσης των προβλημάτων.
Ένα σχολείο στο οποίο οι εκπαιδευτικοί φοβούνται να παρέμβουν δεν είναι ένα ασφαλέστερο σχολείο. Είναι ένα σχολείο που κινδυνεύει να στερηθεί την έγκαιρη και υπεύθυνη αντιμετώπιση κρίσιμων περιστατικών.
Νομική υποστήριξη: Ο εκπαιδευτικός δεν μπορεί να μένει μόνος
Ένα ακόμη σοβαρό ζήτημα είναι η κάλυψη των νομικών αναγκών των εκπαιδευτικών όταν βρίσκονται αντιμέτωποι με καταγγελίες που συνδέονται με την άσκηση των υπηρεσιακών τους καθηκόντων.
Η αντιμετώπιση μιας τέτοιας υπόθεσης μπορεί να απαιτήσει άμεση νομική συμβουλή, σύνταξη υπομνημάτων, καταθέσεις, μετακινήσεις και παρουσία σε δικαστικές διαδικασίες. Όλα αυτά συνεπάγονται χρόνο, οικονομικό κόστος και σημαντική ψυχική επιβάρυνση.
Σωματεία και ομοσπονδίες μπορούν, σε ορισμένες περιπτώσεις, να προσφέρουν υποστήριξη. Παράλληλα, προβλέπονται θεσμικές δυνατότητες νομικής συνδρομής υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
Ωστόσο, η ύπαρξη επιμέρους δυνατοτήτων δεν υποκαθιστά την ανάγκη για ένα σαφές και αποτελεσματικό πλαίσιο ενημέρωσης και υποστήριξης, ώστε ο εκπαιδευτικός να γνωρίζει εγκαίρως πού μπορεί να απευθυνθεί και ποιες δυνατότητες έχει στη διάθεσή του.
Η Πολιτεία δεν μπορεί να απαιτεί από τους εκπαιδευτικούς να αναλαμβάνουν καθημερινά την ευθύνη της ασφάλειας και της ομαλής λειτουργίας του σχολείου, χωρίς να διασφαλίζει ότι θα έχουν ουσιαστική θεσμική υποστήριξη όταν αμφισβητούνται πράξεις που συνδέονται με τα υπηρεσιακά τους καθήκοντα.
Ούτε ασυλία ούτε εγκατάλειψη – Αναγκαίες θεσμικές παρεμβάσεις
Η αντιμετώπιση του προβλήματος δεν μπορεί να βασιστεί στην παροχή ασυλίας στους εκπαιδευτικούς ούτε στον περιορισμό του δικαιώματος των γονέων να καταγγέλλουν σοβαρά περιστατικά.
Απαιτείται, αντίθετα, ένα ισορροπημένο και λειτουργικό πλαίσιο που θα διασφαλίζει την προστασία των μαθητών, τον σεβασμό των δικαιωμάτων όλων των εμπλεκομένων και την απρόσκοπτη άσκηση του παιδαγωγικού έργου.
Στο πλαίσιο αυτό, είναι αναγκαία:
Η θέσπιση σαφούς πρωτοκόλλου διαχείρισης καταγγελιών, με αντικειμενική καταγραφή των περιστατικών και διαφανείς διαδικασίες διερεύνησης.
Η άμεση παροχή νομικής καθοδήγησης στους εκπαιδευτικούς, όταν μια υπόθεση συνδέεται με την άσκηση των υπηρεσιακών τους καθηκόντων, σύμφωνα με τις ισχύουσες προϋποθέσεις.
Η ουσιαστική υποστήριξη από τη διοίκηση, ώστε οι εκπαιδευτικοί να μην αντιμετωπίζουν μόνοι τους σύνθετες υπηρεσιακές και νομικές υποθέσεις.
Η επιμόρφωση για τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις τους, καθώς και για την ορθή καταγραφή και διαχείριση δύσκολων περιστατικών.
Η έγκαιρη ολοκλήρωση των διαδικασιών διερεύνησης, ώστε να αποφεύγονται αδικαιολόγητες καθυστερήσεις και παρατεταμένη αβεβαιότητα.
Η προστασία των παιδιών προϋποθέτει και τη στήριξη των εκπαιδευτικών
Η εύρυθμη λειτουργία του σχολείου απαιτεί εμπιστοσύνη, σαφείς κανόνες και θεσμική προστασία. Οι εκπαιδευτικοί οφείλουν να λογοδοτούν για τις πράξεις τους, όπως κάθε δημόσιος λειτουργός, αλλά δεν είναι δυνατόν να ασκούν αποτελεσματικά τα καθήκοντά τους υπό τη διαρκή απειλή προσωπικής και επαγγελματικής εξόντωσης από μια ενδεχόμενη καταγγελία.
Η προστασία των μαθητών και η προστασία των εκπαιδευτικών δεν αποτελούν αντικρουόμενους στόχους. Είναι δύο αναγκαίες προϋποθέσεις για ένα ασφαλές, δίκαιο και λειτουργικό σχολικό περιβάλλον.
Η ευθύνη που αναλαμβάνει ο εκπαιδευτικός μέσα στην τάξη δεν μπορεί να μετατρέπεται σε προσωπικό ρίσκο χωρίς θεσμική στήριξη. Η Πολιτεία οφείλει να προστατεύει τα παιδιά, να διερευνά κάθε σοβαρή καταγγελία και ταυτόχρονα να διασφαλίζει ότι οι εκπαιδευτικοί που ασκούν νόμιμα τα καθήκοντά τους δεν θα μένουν μόνοι απέναντι σε σύνθετες και μακροχρόνιες διαδικασίες.
Αυτό δεν αποτελεί αίτημα προνομιακής μεταχείρισης. Αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για να μπορεί το σχολείο να επιτελεί τον παιδαγωγικό και κοινωνικό του ρόλο με ασφάλεια, υπευθυνότητα και αξιοπρέπεια.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου