Απειλές, καταγγελίες, προσβλητικές συμπεριφορές και περιστατικά βίας διαμορφώνουν ένα ασφυκτικό περιβάλλον στη σχολική κοινότητα
Η σχέση ανάμεσα στους γονείς και τους εκπαιδευτικούς, που θα έπρεπε να αποτελεί βασικό πυλώνα της εκπαιδευτικής διαδικασίας, δοκιμάζεται όλο και περισσότερο. Σε αρκετές περιπτώσεις, η αναγκαία συνεργασία για την πρόοδο και την ομαλή ανάπτυξη των παιδιών δίνει τη θέση της στην αντιπαράθεση, στην καχυποψία και στις αλληλοκατηγορίες.
Εκπαιδευτικοί περιγράφουν ένα περιβάλλον αυξημένης πίεσης, στο οποίο ακόμη και μια συνηθισμένη παιδαγωγική παρατήρηση μπορεί να προκαλέσει έντονες αντιδράσεις, διαμαρτυρίες, απειλές για μηνύσεις ή συνεχείς παρεμβάσεις στο έργο τους. Από την άλλη πλευρά, γονείς επισημαίνουν ότι ο εκπαιδευτικός οφείλει να σέβεται την προσωπικότητα και την αξιοπρέπεια κάθε μαθητή, χωρίς να καταφεύγει σε προσβλητικές ή αυταρχικές συμπεριφορές.
Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι η επικράτηση της μίας πλευράς έναντι της άλλης, αλλά η αποκατάσταση μιας σχέσης συνεργασίας, με σαφή όρια, αμοιβαίο σεβασμό και κοινό στόχο την προστασία των παιδιών.
Από τις παιδαγωγικές παρατηρήσεις στις απειλές και στις καταγγελίες
Εκπαιδευτικοί αναφέρουν ότι συχνά βρίσκονται αντιμέτωποι με παρεμβάσεις που αφορούν την ύλη, τις εργασίες για το σπίτι, τον τρόπο διδασκαλίας ή τη διαχείριση της συμπεριφοράς των μαθητών. Όπως περιγράφουν, μια παρατήρηση σε ένα τετράδιο ή μια υπόδειξη προς έναν μαθητή μπορεί να οδηγήσει σε τηλεφωνήματα διαμαρτυρίας, επισκέψεις στο σχολείο και απειλές για νομικές ενέργειες.
Σε χαρακτηριστική μαρτυρία, εκπαιδευτικός αναφέρει ότι δέχθηκε απειλή μήνυσης επειδή σημείωσε με κεφαλαία γράμματα μια διόρθωση σε μαθητική εργασία, ενώ υποστηρίζει ότι η αντιπαράθεση είχε ως συνέπεια την αλλαγή τμήματός του. Άλλοι εκπαιδευτικοί περιγράφουν περιπτώσεις επίμονων καταγγελιών, αμφισβήτησης της επαγγελματικής τους κρίσης και παρεμβάσεων ακόμη και κατά τη διάρκεια του διαλείμματος ή του μαθήματος της Γυμναστικής.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν οι αναφορές για γονείς που επιχειρούν να ελέγχουν καθημερινά τη λειτουργία του σχολείου ή αμφισβητούν συστηματικά τις αποφάσεις των εκπαιδευτικών. Τέτοιες πρακτικές, όταν υπερβαίνουν τα θεμιτά όρια της επικοινωνίας, υπονομεύουν το παιδαγωγικό έργο και μεταφέρουν την ένταση μέσα στη σχολική κοινότητα.
Η απαξίωση του εκπαιδευτικού δεν μένει, άλλωστε, έξω από την τάξη. Όταν οι μαθητές γίνονται μάρτυρες διαρκών συγκρούσεων ανάμεσα στην οικογένεια και το σχολείο, επηρεάζεται και η δική τους στάση απέναντι στους εκπαιδευτικούς, στους κανόνες και στη μαθησιακή διαδικασία.
Η ευθύνη του εκπαιδευτικού και τα όρια της γονικής παρέμβασης
Η αναγνώριση των δυσκολιών που αντιμετωπίζουν οι εκπαιδευτικοί δεν σημαίνει ότι δικαιολογείται κάθε συμπεριφορά μέσα στο σχολείο. Ο εκπαιδευτικός έχει την ευθύνη να διαχειρίζεται την τάξη με παιδαγωγικά κριτήρια, να σέβεται την προσωπικότητα των μαθητών και να θέτει όρια χωρίς προσβολές, εκφοβισμό ή αυθαίρετη άσκηση εξουσίας.
Από την πλευρά τους, οι γονείς έχουν δικαίωμα να ενημερώνονται, να εκφράζουν ανησυχίες και να ζητούν εξηγήσεις για ζητήματα που αφορούν τα παιδιά τους. Η άσκηση αυτού του δικαιώματος, ωστόσο, προϋποθέτει σεβασμό προς τον εκπαιδευτικό και αξιοποίηση των προβλεπόμενων διαδικασιών, χωρίς απειλές, προσωπικές επιθέσεις ή παρεμβάσεις που διαταράσσουν τη λειτουργία του σχολείου.
Ο σεβασμός δεν μπορεί να επιβάλλεται μόνο λόγω της θέσης ή της ιδιότητας του εκπαιδευτικού. Καλλιεργείται καθημερινά μέσα από τη συνέπεια, τη δικαιοσύνη, την ουσιαστική επικοινωνία και την αναγνώριση της αξιοπρέπειας κάθε μέλους της σχολικής κοινότητας.
Αντίστοιχα, η εμπιστοσύνη των γονέων δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένη ούτε να απαιτείται χωρίς διάλογο. Χτίζεται μέσα από τη συνεργασία, τη σαφή ενημέρωση και την κοινή αντιμετώπιση των δυσκολιών που εμφανίζονται στη σχολική ζωή.
Η διαχείριση των μαθησιακών και συμπεριφορικών δυσκολιών
Ιδιαίτερα ευαίσθητο πεδίο αποτελεί η επικοινωνία με τις οικογένειες όταν οι εκπαιδευτικοί εντοπίζουν δυσκολίες στη μάθηση ή στη συμπεριφορά ενός παιδιού.
Σύμφωνα με τις μαρτυρίες που παρατίθενται, αρκετοί εκπαιδευτικοί, κυρίως στην προσχολική εκπαίδευση, αισθάνονται ότι δυσκολεύονται να ενημερώσουν τους γονείς για ζητήματα που ενδεχομένως χρειάζονται περαιτέρω διερεύνηση, φοβούμενοι έντονες αντιδράσεις ή παρερμηνείες.
Η άρνηση αναγνώρισης μιας δυσκολίας μπορεί να δημιουργήσει εμπόδια στην έγκαιρη υποστήριξη του παιδιού. Η επισήμανση από τον εκπαιδευτικό, ωστόσο, δεν πρέπει να μετατρέπεται σε αυθαίρετη διάγνωση ούτε να υποκαθιστά την αξιολόγηση από τους αρμόδιους ειδικούς.
Απαιτούνται κατάλληλη επιμόρφωση των εκπαιδευτικών, ουσιαστική συνεργασία με τις οικογένειες και έγκαιρη αξιοποίηση των διαθέσιμων υποστηρικτικών δομών. Η αναγνώριση των αναγκών ενός παιδιού δεν αποτελεί μομφή προς την οικογένεια, αλλά μπορεί να αποτελέσει αφετηρία για την κατάλληλη εκπαιδευτική και επιστημονική υποστήριξή του.
Περιστατικά που αναδεικνύουν το μέγεθος του προβλήματος
Τα περιστατικά που έχουν δημοσιοποιηθεί το τελευταίο διάστημα αποτυπώνουν διαφορετικές όψεις της κρίσης στις σχέσεις σχολείου και οικογένειας.
Σύμφωνα με τα σχετικά δημοσιεύματα, γονέας κατήγγειλε διευθύντρια σχολείου επειδή έκλεισε την καγκελόπορτα στις 08:20, έπειτα από ένταση που είχε προηγηθεί σχετικά με την είσοδο του μαθητή. Σε άλλη περίπτωση, στο 8ο Γυμνάσιο Νέου Ηρακλείου, καταγγέλθηκε εκπαιδευτικός για ρατσιστική συμπεριφορά σε βάρος 13χρονης μαθήτριας από την Κένυα, γεγονός που συνδέθηκε με κινητοποίηση μαθητών και κατάληψη του σχολείου.
Παράλληλα, έχουν αναφερθεί περιπτώσεις εκπαιδευτικών που φέρονται να αμφισβήτησαν γνωματεύσεις του ΚΕΔΑΣΥ ή να αντιμετώπισαν με απαξιωτικό τρόπο μαθητές με μαθησιακές δυσκολίες.
Ιδιαίτερη ένταση προκάλεσε και το περιστατικό σε νηπιαγωγείο στα Άνω Λιόσια, όπου, σύμφωνα με το δημοσίευμα, διευθύντρια φώναξε με προσβλητικό τρόπο σε μικρά παιδιά, ενώ στη συνέχεια γονέας επιτέθηκε σωματικά εναντίον της. Η συμπεριφορά προς τα παιδιά δεν μπορεί να δικαιολογείται από την ιδιότητα του εκπαιδευτικού, όπως και η αυτοδικία ή η σωματική βία δεν μπορούν να αποτελούν αποδεκτή απάντηση σε μια διαφωνία.
Τα περιστατικά αυτά απαιτούν διερεύνηση και αντιμετώπιση με βάση τα πραγματικά δεδομένα κάθε υπόθεσης. Δεν είναι ορθό να γενικεύονται μεμονωμένες συμπεριφορές σε ολόκληρο το σώμα των εκπαιδευτικών ή στο σύνολο των γονέων. Είναι, όμως, αναγκαίο να αντιμετωπίζονται με σοβαρότητα, ώστε να προστατεύονται τα παιδιά, οι εργαζόμενοι και η εύρυθμη λειτουργία των σχολείων.
Η διεθνής διάσταση: Αναφορές για απειλές και βία κατά εκπαιδευτικών
Η πίεση που δέχονται οι εκπαιδευτικοί δεν αφορά αποκλειστικά την Ελλάδα. Στο δημοσίευμα παρουσιάζονται στοιχεία από άλλες χώρες, τα οποία αναδεικνύουν τη διεθνή διάσταση του προβλήματος.
Στην Αγγλία, στοιχεία που αποδίδονται στην ένωση διευθυντών NAHT αναφέρουν ότι το 82% των σχολείων δέχθηκε κακοποιητικές συμπεριφορές από γονείς, ενώ το 86% φέρεται να διαπίστωσε επιδείνωση κατά την προηγούμενη τριετία. Το 10% των σχολείων που περιλαμβάνονται στα στοιχεία αναφέρεται ότι αντιμετώπισε περιστατικά σωματικής βίας.
Στην Αυστραλία, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρατίθενται, το 47,8% των διευθυντών ανέφερε περιστατικά σωματικής βίας και το 53,7% απειλές.
Στη Νότια Κορέα, η έντονη πίεση που αντιμετωπίζουν οι εκπαιδευτικοί και οι αντιδράσεις για τις καταγγελίες σε βάρος τους έχουν οδηγήσει σε μαζικές κινητοποιήσεις και στη θέσπιση ειδικής νομοθεσίας προστασίας. Το δημοσίευμα αναφέρει περισσότερες από 9.000 μηνύσεις ή σχετικές υποθέσεις σε διάστημα οκτώ ετών.
Στη Γαλλία, το καθεστώς θεσμικής προστασίας των δημόσιων λειτουργών, γνωστό ως «protection fonctionnelle», παρουσιάζεται ως μηχανισμός νομικής και άλλης υποστήριξης εκπαιδευτικών που αντιμετωπίζουν επιθέσεις ή στοχοποίηση. Στο ίδιο δημοσίευμα γίνεται αναφορά σε περίπου 7.000 εκπαιδευτικούς ετησίως.
Τα στοιχεία αυτά καταδεικνύουν την ανάγκη να εξετάζεται το φαινόμενο με αξιόπιστα δεδομένα και θεσμικά μέτρα. Για την ασφαλή αξιοποίησή τους απαιτείται επιβεβαίωση των πρωτογενών πηγών, των χρονικών περιόδων και των ορισμών που χρησιμοποιούνται σε κάθε χώρα.
Το ελληνικό κενό στην καταγραφή και στην προστασία
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, στην Ελλάδα δεν υπάρχει ολοκληρωμένο εθνικό σύστημα καταγραφής που να αποτυπώνει συστηματικά τις απειλές, τις επιθέσεις, τις μηνύσεις και τη διαδικτυακή στοχοποίηση εκπαιδευτικών από γονείς.
Η πλατφόρμα stop-bullying.gov.gr έχει καταγράψει 1.211 αναφορές σε διάστημα ενός έτους, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρατίθενται. Οι αναφορές αυτές αφορούν περιστατικά ενδοσχολικής βίας και εκφοβισμού μεταξύ ανηλίκων και δεν αποτελούν από μόνες τους μέτρηση της βίας ή των απειλών κατά εκπαιδευτικών από ενήλικες.
Η απουσία συστηματικής καταγραφής δυσκολεύει την αποτύπωση της έκτασης του φαινομένου και τον σχεδιασμό αποτελεσματικών παρεμβάσεων. Χωρίς δεδομένα, σαφείς διαδικασίες αναφοράς και κατάλληλη υποστήριξη, οι διευθυντές και οι εκπαιδευτικοί κινδυνεύουν να αντιμετωπίζουν μόνοι τους ιδιαίτερα σύνθετες συγκρούσεις.
Το σχολείο δεν μπορεί να σηκώσει μόνο του το βάρος της κοινωνικής κρίσης
Οι οικονομικές δυσκολίες, οι διαδοχικές κοινωνικές κρίσεις, οι επιπτώσεις της πανδημίας και η αυξημένη χρήση ψηφιακών μέσων επηρεάζουν τις σχέσεις μέσα στην οικογένεια και την κοινότητα. Οι εντάσεις αυτές μεταφέρονται αναπόφευκτα και στο σχολείο, το οποίο καλείται να διαχειριστεί ολοένα περισσότερα ζητήματα, συχνά χωρίς την αναγκαία υποστήριξη.
Η επικοινωνία μέσω ομαδικών συνομιλιών, όπως τα chat των γονέων στο Viber, μπορεί να διευκολύνει την ανταλλαγή πληροφοριών, αλλά μπορεί επίσης να ενισχύσει τις παρεξηγήσεις, τη διάδοση ανεπιβεβαίωτων ισχυρισμών και τη μαζική στοχοποίηση εκπαιδευτικών.
Η απάντηση δεν μπορεί να είναι ούτε η ανεξέλεγκτη γονική παρέμβαση ούτε η συγκάλυψη προβληματικών συμπεριφορών από την πλευρά του σχολείου. Χρειάζονται κανόνες συνεργασίας, διαφανείς διαδικασίες διερεύνησης καταγγελιών, προστασία των προσωπικών δεδομένων και έμπρακτη υποστήριξη όλων όσοι εμπλέκονται.
Αναγκαία μέτρα για την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης
Η αντιμετώπιση της κρίσης προϋποθέτει συγκεκριμένες παρεμβάσεις:
Σταθερή παρουσία σχολικών ψυχολόγων και κοινωνικών λειτουργών, με επαρκή στελέχωση και ουσιαστική δυνατότητα υποστήριξης μαθητών, γονέων και εκπαιδευτικών.
Θεσμοθετημένες διαδικασίες επικοινωνίας ανάμεσα στις οικογένειες και στις σχολικές μονάδες, ώστε οι διαφωνίες να επιλύονται με διάλογο και όχι με απειλές ή προσωπικές επιθέσεις.
Σαφές πλαίσιο προστασίας των εκπαιδευτικών από απειλές, βία, αβάσιμες στοχοποιήσεις και διαδικτυακή παρενόχληση, με σεβασμό στο δικαίωμα κάθε γονέα να υποβάλλει τεκμηριωμένη καταγγελία.
Δίκαιη και αμερόληπτη διερεύνηση κάθε περιστατικού, είτε αφορά συμπεριφορά εκπαιδευτικού είτε γονέα, χωρίς προκαταβολικές καταδίκες και γενικεύσεις.
Επιμόρφωση και παιδαγωγική υποστήριξη των εκπαιδευτικών σε ζητήματα διαχείρισης τάξης, επικοινωνίας με τις οικογένειες και αντιμετώπισης σύνθετων συμπεριφορών.
Ενημέρωση των γονέων για τον ρόλο και τα όρια του σχολείου, καθώς και για τις κατάλληλες διαδικασίες αναφοράς προβλημάτων.
Αξιόπιστη εθνική καταγραφή περιστατικών, ώστε η πολιτεία να γνωρίζει την πραγματική έκταση του φαινομένου και να σχεδιάζει στοχευμένα μέτρα.
Κοινός στόχος η προστασία των παιδιών και η αξιοπρέπεια των εκπαιδευτικών
Το σχολείο δεν μπορεί να λειτουργεί ως πεδίο αντιπαράθεσης ανάμεσα σε γονείς και εκπαιδευτικούς. Η εκπαιδευτική διαδικασία απαιτεί συνεργασία, αμοιβαία εμπιστοσύνη και σαφή όρια ευθύνης.
Οι γονείς δικαιούνται να απαιτούν σεβασμό και ασφάλεια για τα παιδιά τους. Οι εκπαιδευτικοί, αντίστοιχα, δικαιούνται να εργάζονται σε ένα περιβάλλον χωρίς απειλές, εκφοβισμό και αυθαίρετες παρεμβάσεις. Και οι δύο πλευρές οφείλουν να λογοδοτούν για τις πράξεις τους, με βάση τους ίδιους κανόνες δικαιοσύνης και σεβασμού.
Η πολιτεία έχει την ευθύνη να διασφαλίσει τις προϋποθέσεις για μια ουσιαστική συνεργασία, με επαρκή στελέχωση, υποστηρικτικές υπηρεσίες, σαφείς διαδικασίες και θεσμική προστασία. Γιατί, όταν η εμπιστοσύνη ανάμεσα στην οικογένεια και στο σχολείο καταρρέει, εκείνοι που κινδυνεύουν να πληρώσουν το μεγαλύτερο τίμημα είναι οι ίδιοι οι μαθητές.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου