Πού βρίσκονται τα καταφύγια στην Ελλάδα – Τι δείχνουν τα στοιχεία για τη λειτουργικότητά τους

 

Το ενδιαφέρον για τα καταφύγια που υπάρχουν στην Ελλάδα επανέρχεται στο προσκήνιο, καθώς η διεθνής αστάθεια και η κλιμάκωση της έντασης στη Μέση Ανατολή επαναφέρουν τη συζήτηση για την ετοιμότητα των κρατών σε ζητήματα πολιτικής προστασίας και ασφάλειας των πολιτών.

Πολλά από τα καταφύγια που υπάρχουν σήμερα στη χώρα δημιουργήθηκαν πριν από σχεδόν έναν αιώνα. Ήδη από το 1936, επί πρωθυπουργίας του Ιωάννης Μεταξάς, θεσπίστηκε υποχρεωτική πρόβλεψη για την κατασκευή καταφυγίων σε κάθε νέο κτίριο που είχε περισσότερους από δύο ορόφους. Η απόφαση αυτή ελήφθη σε μια περίοδο αυξανόμενης διεθνούς έντασης, λίγο πριν από το ξέσπασμα του Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος, με στόχο την προστασία του πληθυσμού από αεροπορικούς βομβαρδισμούς.

Η νομοθετική αυτή ρύθμιση οδήγησε στη δημιουργία ενός εκτεταμένου δικτύου καταφυγίων, ιδιαίτερα στην Αθήνα, όπου εκτιμάται ότι κατασκευάστηκαν περίπου 12.000 χώροι προστασίας. Από αυτούς, περίπου 5.500 βρίσκονται σε ιδιωτική ιδιοκτησία, κυρίως κάτω από πολυκατοικίες, κατοικίες και βιομηχανικές εγκαταστάσεις.

Παρότι το σχετικό νομοθετικό πλαίσιο καταργήθηκε το 1956, πολλοί από αυτούς τους υπόγειους χώρους εξακολουθούν να υπάρχουν μέχρι σήμερα, κρυμμένοι κάτω από κεντρικούς δρόμους, δημόσια κτίρια και λόφους της πρωτεύουσας.

Πόσα καταφύγια θεωρούνται σήμερα ενεργά

Το βασικό ερώτημα που τίθεται σήμερα αφορά το πόσα από αυτά τα καταφύγια παραμένουν λειτουργικά ή μπορούν να ενεργοποιηθούν σε περίπτωση ανάγκης.

Σύμφωνα με στοιχεία που παρουσιάστηκαν στη Βουλή των Ελλήνων τον Νοέμβριο του 2025, σε απάντηση σχετικής κοινοβουλευτικής ερώτησης, ο υφυπουργός Προστασίας του Πολίτη Ιωάννης Λαμπρόπουλος ανέφερε ότι σήμερα έχουν χαρακτηριστεί ως καταφύγια συνολικά 2.892 χώροι σε όλη την Ελλάδα.

Οι χώροι αυτοί έχουν συνολική χωρητικότητα περίπου 1.981.514 ατόμων, ενώ υπάρχει δυνατότητα αύξησης της χωρητικότητας έως και κατά 30% σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης.

Τα καταφύγια αυτά κατανέμονται σε όλες τις Περιφερειακές Ενότητες της χώρας και αποτελούν μέρος του σχεδιασμού πολιτικής προστασίας σε περιπτώσεις κρίσεων ή καταστάσεων έκτακτης ανάγκης.

Ποιος έχει την ευθύνη συντήρησης

Η ευθύνη για τη λειτουργικότητα των καταφυγίων δεν ανήκει αποκλειστικά στο κράτος, αλλά κατανέμεται μεταξύ δημόσιων φορέων και ιδιωτών.

Συγκεκριμένα:

• Οι δήμοι και οι περιφέρειες έχουν την ευθύνη για τη συντήρηση και την επιχειρησιακή ετοιμότητα των δημόσιων καταφυγίων.

• Οι ιδιοκτήτες ιδιωτικών εγκαταστάσεων, στις οποίες υπάρχουν τέτοιοι χώροι, οφείλουν να διασφαλίζουν ότι μπορούν να τεθούν σε λειτουργία μέσα σε χρονικό διάστημα 24 ωρών, εφόσον ζητηθεί από τις αρμόδιες αρχές.

Ωστόσο, στην πράξη, αρκετά από τα ιστορικά καταφύγια –ιδιαίτερα στην Αθήνα– δεν χρησιμοποιούνται πλέον για τον αρχικό τους σκοπό.

Χώροι που άλλαξαν χρήση

Με την πάροδο των δεκαετιών, πολλά από τα παλιά καταφύγια είτε εγκαταλείφθηκαν είτε μετατράπηκαν σε χώρους άλλης χρήσης.

Σε ορισμένες περιπτώσεις χρησιμοποιούνται ως αποθήκες ή τεχνικοί χώροι, ενώ άλλα παραμένουν κλειστά και ανενεργά. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το καταφύγιο που βρίσκεται κάτω από το Μέγαρο της Βουλής των Ελλήνων, το οποίο από το 2000 έχει μετατραπεί σε υπόγειο χώρο στάθμευσης πέντε επιπέδων.

Παράλληλα, καταφύγια της περιόδου του πολέμου εξακολουθούν να υπάρχουν σε σημεία όπως δημόσια κτίρια, στρατιωτικές εγκαταστάσεις και υπόγειους χώρους σε λόφους της πρωτεύουσας.

Επανέρχεται η συζήτηση για την πολιτική προστασία

Η αναζωπύρωση της συζήτησης γύρω από τα καταφύγια συνδέεται με την ευρύτερη συζήτηση για την πολιτική προστασία και την ετοιμότητα των κρατικών μηχανισμών απέναντι σε σύγχρονες απειλές, όπως πολεμικές συγκρούσεις, φυσικές καταστροφές ή άλλες καταστάσεις έκτακτης ανάγκης.

Παρότι ένα μεγάλο μέρος των καταφυγίων παραμένει άγνωστο στο ευρύ κοινό, αποτελούν ακόμη τμήμα του σχεδιασμού προστασίας του πληθυσμού, διατηρώντας έναν ρόλο που ξεκινά από την εποχή του πολέμου και φτάνει μέχρι τις σύγχρονες προκλήσεις ασφάλειας.

 Δείτε τον χάρτη με όλα τα σημεία συγκέντρωσης σε περίπτωση κινδύνου  ΕΔΩ.