Σοφία Ζαχαράκη για την Τεχνητή Νοημοσύνη: «Στα σχολεία με κανόνες, ασφάλεια και παιδαγωγικό πλαίσιο»

Τι προβλέπει η νέα απόφαση για τη χρήση της ΤΝ από εκπαιδευτικούς και μαθητές – Εθελοντική συμμετοχή, προστασία προσωπικών δεδομένων, απαγόρευση αυτόματης αξιολόγησης και περιορισμοί στις μαθητικές εργασίες

Η Τεχνητή Νοημοσύνη εισέρχεται οργανωμένα στην εκπαιδευτική διαδικασία, με συγκεκριμένους κανόνες, δικλίδες ασφαλείας και σαφές παιδαγωγικό πλαίσιο.

Με την απόφαση που δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, Τεύχος Β’ 2639/12.05.2026, καθορίζονται αναλυτικά οι όροι και οι προϋποθέσεις για τη χρήση συστημάτων Τεχνητής Νοημοσύνης από εκπαιδευτικούς και μαθητές/τριες στα σχολεία Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης.

Κεντρικός στόχος είναι η αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών προς όφελος της εκπαιδευτικής διαδικασίας, χωρίς να υποκαθίσταται ο εκπαιδευτικός, η προσωπική προσπάθεια του μαθητή ή η ανθρώπινη κρίση.

Το νέο πλαίσιο δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην προστασία των προσωπικών δεδομένων, την ασφάλεια, τη διαφάνεια, την αποφυγή παραπληροφόρησης και αλγοριθμικών διακρίσεων, την ισότιμη πρόσβαση, την επιμόρφωση εκπαιδευτικών και μαθητών, αλλά και την αποτροπή της ανεξέλεγκτης χρήσης της παραγωγικής ΤΝ.

Η ΤΝ χρησιμοποιείται για να υποστηρίζει και όχι να αντικαθιστά τη μάθηση

Σύμφωνα με το νέο πλαίσιο, η χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης στην εκπαίδευση έχει ως βασικό σκοπό:

• την υποβοήθηση του έργου των εκπαιδευτικών,
• την ενίσχυση της εκπαιδευτικής διαδικασίας,
• την ανάπτυξη των ψηφιακών δεξιοτήτων εκπαιδευτικών και μαθητών,
• την εξοικείωση της σχολικής κοινότητας με τις νέες τεχνολογίες,
• τη δημιουργική και κριτική αξιοποίηση των εργαλείων ΤΝ,
• την εξαγωγή συμπερασμάτων για τον τρόπο με τον οποίο η ΤΝ μπορεί να συμβάλει στη μαθησιακή διαδικασία.

Ιδιαίτερα για την παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη (Generative AI), η απόφαση ξεκαθαρίζει ότι η τεχνολογία δεν μπορεί να υποκαταστήσει τη μαθησιακή διαδικασία.

Ο μαθητής παραμένει ενεργός δημιουργός της γνώσης, ενώ ο εκπαιδευτικός έχει την ευθύνη της εποπτείας, του ελέγχου και της αξιολόγησης των αποτελεσμάτων που παράγει ένα σύστημα ΤΝ.

Σε όλα τα σχολεία Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης

Το πλαίσιο εφαρμόζεται σε όλα τα σχολεία Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης της χώρας και καλύπτει προγράμματα και δράσεις που υλοποιούνται στο πλαίσιο του προγράμματος σπουδών.

Οι σχετικές προβλέψεις αφορούν τόσο τη χρήση συστημάτων ΤΝ μέσα στις σχολικές εγκαταστάσεις, με τις συσκευές και το δίκτυο της σχολικής μονάδας, όσο και τη χρήση τους στο πλαίσιο της εξ αποστάσεως εκπαίδευσης.

Παράλληλα, προβλέπεται ότι η χρήση συστημάτων ΤΝ από εκπαιδευτικούς και μαθητές πραγματοποιείται σε εθελοντική βάση, μετά από την προβλεπόμενη ενημέρωση και ειδική εκπαίδευση.

Η άρνηση συμμετοχής στη χρήση εργαλείων ΤΝ δεν μπορεί να επηρεάσει την υπηρεσιακή κατάσταση ή την αξιολόγηση εκπαιδευτικών, ούτε τη μαθητική κατάσταση ή την αξιολόγηση μαθητών/τριών.

Αυστηρό πλαίσιο για τα προσωπικά δεδομένα

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στην προστασία των προσωπικών δεδομένων, με βάση τον Γενικό Κανονισμό Προστασίας Δεδομένων (ΓΚΠΔ) και την εθνική νομοθεσία.

Η συλλογή και επεξεργασία δεδομένων πρέπει να περιορίζεται στα απολύτως απαραίτητα για τον σκοπό της εκπαιδευτικής χρήσης.

Στις βασικές κατηγορίες δεδομένων που μπορούν να υποβάλλονται σε επεξεργασία περιλαμβάνονται:

• ονοματεπώνυμο,
• διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου που είναι καταχωρισμένη στο Πανελλήνιο Σχολικό Δίκτυο,
• δεδομένα ή μεταδεδομένα που προκύπτουν κατά την αυθεντικοποίηση,
• δεδομένα που περιλαμβάνονται σε αρχεία τα οποία υποβάλλονται στο σύστημα,
• πληροφορίες που περιλαμβάνονται στις εντολές (prompts) που εισάγει ο χρήστης.

Ωστόσο, τίθενται σαφείς απαγορεύσεις ως προς τις πληροφορίες που μπορούν να εισάγονται σε συστήματα ΤΝ.

Δεν επιτρέπεται να εισάγονται:

Κατηγορία δεδομένων	Πρόβλεψη
Ονοματεπώνυμο	Απαγορεύεται
Φωτογραφίες	Απαγορεύεται
Βίντεο	Απαγορεύεται
Φωνητικά δείγματα	Απαγορεύεται
Στοιχεία επικοινωνίας	Απαγορεύεται
Αριθμοί μητρώου	Απαγορεύεται
Βαθμολογίες	Απαγορεύεται
Εκθέσεις προόδου	Απαγορεύεται
Πειθαρχικά δεδομένα	Απαγορεύεται
Δεδομένα υγείας	Απαγορεύεται
Στοιχεία ειδικών εκπαιδευτικών αναγκών	Απαγορεύεται
Πληροφορίες τρίτων χωρίς νόμιμη βάση	Απαγορεύεται

Αντί αυτών, επιτρέπεται η χρήση ουδέτερων, μη ταυτοποιητικών περιγραφών και συνθετικών ή ανωνυμοποιημένων δεδομένων.

Καμία αυτοματοποιημένη αξιολόγηση μαθητών και εκπαιδευτικών

Μία από τις σημαντικότερες προβλέψεις της απόφασης αφορά την αξιολόγηση.

Δεν επιτρέπεται η πλήρως αυτοματοποιημένη λήψη αποφάσεων για την αξιολόγηση των επιδόσεων μαθητών/τριών ή εκπαιδευτικών μέσω συστημάτων ΤΝ.

Παράλληλα, απαγορεύεται η χρήση της ΤΝ με τρόπο που θα μπορούσε να επηρεάσει τα δικαιώματα μαθητών ή εκπαιδευτικών.

Επιπλέον, απαγορεύεται η δημιουργία ατομικών προφίλ (profiling) μαθητών ή εκπαιδευτικών, καθώς και η αξιοποίηση δεδομένων που προκύπτουν από τη χρήση ΤΝ για αποφάσεις σχετικά με:

• την προσωπικότητα,
• τη συμπεριφορά,
• τα δικαιώματα των μαθητών και εκπαιδευτικών.

Η ανθρώπινη εποπτεία παραμένει, επομένως, βασική προϋπόθεση σε ολόκληρη τη διαδικασία.

Τι ισχύει για εξετάσεις, διαγωνίσματα και μαθητικές εργασίες

Η απόφαση θέτει συγκεκριμένους κανόνες για τη χρήση της ΤΝ κατά την αξιολόγηση των μαθητών.

Εξετάσεις και διαγωνίσματα

Η χρήση οποιουδήποτε συστήματος ΤΝ απαγορεύεται κατά τη διάρκεια γραπτών εξετάσεων, tests και διαγωνισμάτων.

Εξαίρεση μπορεί να υπάρξει μόνο όταν ο εκπαιδευτικός έχει ορίσει ρητά ότι επιτρέπεται ελεγχόμενη χρήση συστήματος ΤΝ ως μέρος της εκπαιδευτικής διαδικασίας και υπό την προϋπόθεση ότι διασφαλίζεται η ισοτιμία όλων των μαθητών.

Εργασίες και παραδοτέα

Η χρήση ΤΝ για εργασίες και άλλα μαθητικά παραδοτέα πρέπει να ακολουθεί τις οδηγίες του εκπαιδευτικού.

Δεν επιτρέπεται η παράδοση εργασιών που έχουν δημιουργηθεί εξ ολοκλήρου ή σε σημαντικό βαθμό από σύστημα ΤΝ.

Κάθε εργασία πρέπει να αποτελεί προϊόν της προσωπικής προσπάθειας του μαθητή, να αποτυπώνει τη δική του κατανόηση και να αποτελεί δική του δημιουργία.

Εάν διαπιστωθεί χρήση ΤΝ κατά παράβαση των κανόνων, ο εκπαιδευτικός λαμβάνει το γεγονός υπόψη κατά την αξιολόγηση της συγκεκριμένης εργασίας, εξέτασης ή δοκιμασίας, ενώ παράλληλα οφείλει να εξηγεί στους μαθητές τους κανόνες ορθής χρήσης της τεχνολογίας.

Ρητές απαγορεύσεις: Deepfakes και ψευδείς πηγές

Το νέο πλαίσιο απαγορεύει ρητά τη χρήση συστημάτων ΤΝ για πράξεις που παραβιάζουν το εθνικό ή ενωσιακό δίκαιο.

Ειδικότερα, απαγορεύονται:

1. Η δημιουργία ή διάδοση deepfake περιεχομένου, δηλαδή εικόνων, ήχων ή βίντεο προσώπων που έχουν παραποιηθεί ή κατασκευαστεί με τρόπο που μπορεί να παραπλανήσει, χωρίς τη ρητή συγκατάθεση του προσώπου.
2. Η δημιουργία ανύπαρκτων ή ψευδών βιβλιογραφικών αναφορών, πηγών, δεδομένων ή παραπομπών.
3. Η ανάπτυξη, τροποποίηση ή διάθεση συστημάτων ΤΝ χωρίς την απαιτούμενη άδεια.

Παράλληλα, η χρήση συστημάτων ΤΝ για πράξεις που αντίκεινται στην εθνική ή ευρωπαϊκή νομοθεσία θεωρείται μη σύννομη και μπορεί να επιφέρει τις προβλεπόμενες κυρώσεις.

Πρόσβαση μέσω Πανελλήνιου Σχολικού Δικτύου

Για τις εφαρμογές που το υποστηρίζουν, η πρόσβαση σε συστήματα ΤΝ από εκπαιδευτικούς και μαθητές πραγματοποιείται μέσω αυθεντικοποίησης στο Πανελλήνιο Σχολικό Δίκτυο (ΠΣΔ).

Η διαδικασία περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων:

• χρήση των διαπιστευτηρίων του ΠΣΔ,
• αποστολή πρόσκλησης στον συμμετέχοντα,
• ενεργοποίηση λογαριασμού,
• ταυτοποίηση της ιδιότητας του χρήστη,
• διαβίβαση μόνο των απολύτως απαραίτητων στοιχείων.

Κατά την ενεργοποίηση του λογαριασμού διαβιβάζονται στο σύστημα μόνο:

• η ηλεκτρονική διεύθυνση του χρήστη στο ΠΣΔ,
• το όνομα,
• το επώνυμο.

Υπεύθυνος εκπαιδευτικός σε κάθε σχολική μονάδα

Σε κάθε σχολική μονάδα όπου αξιοποιείται σύστημα ΤΝ προβλέπεται ο ορισμός εκπαιδευτικού ως συντονιστή χρήσης της εφαρμογής ΤΝ.

Ο εκπαιδευτικός ορίζεται κατόπιν εκδήλωσης ενδιαφέροντος και έχει, μεταξύ άλλων, την ευθύνη για:

• τη συλλογή και τήρηση δηλώσεων ενδιαφέροντος ή συναίνεσης,
• την ενημέρωση και αποστολή προσκλήσεων στους συμμετέχοντες,
• τη δημιουργία ψηφιακών ομάδων συνεργασίας, όταν απαιτείται,
• τη διαχείριση της συμμετοχής μαθητών και εκπαιδευτικών στις ομάδες,
• την ομαλή και ασφαλή λειτουργία της εφαρμογής.

Στα Πρότυπα, Πειραματικά και Δημόσια Ωνάσεια Σχολεία, η σχετική διαδικασία πραγματοποιείται σύμφωνα με τις ειδικές προβλέψεις που αφορούν τα αρμόδια Επιστημονικά Εποπτικά Συμβούλια.

Ενημέρωση μαθητών, γονέων και εκπαιδευτικών

Πριν από τη χρήση συστημάτων ΤΝ, η σχολική κοινότητα πρέπει να ενημερώνεται με σαφή και κατανοητό τρόπο, ανάλογα και με την ηλικία των μαθητών.

Η ενημέρωση αφορά μεταξύ άλλων:

• τον σκοπό χρήσης της ΤΝ,
• τη νομική βάση επεξεργασίας,
• τα δεδομένα που επεξεργάζεται το σύστημα,
• τους αποδέκτες των δεδομένων,
• τον χρόνο διατήρησής τους,
• τα δικαιώματα πρόσβασης, διόρθωσης, διαγραφής, περιορισμού και εναντίωσης,
• τον τρόπο λειτουργίας του εργαλείου,
• τις δυνατότητες και τους περιορισμούς του,
• τα στοιχεία επικοινωνίας του υπευθύνου επεξεργασίας και του Υπευθύνου Προστασίας Δεδομένων του Υπουργείου.

Αξιολόγηση αντικτύπου πριν από την εφαρμογή

Πριν από την έναρξη χρήσης ενός συστήματος ΤΝ στην εκπαιδευτική διαδικασία, το Υπουργείο Παιδείας, ως υπεύθυνος επεξεργασίας, οφείλει να πραγματοποιεί τουλάχιστον Αξιολόγηση Αντικτύπου σχετικά με την Προστασία Δεδομένων (DPIA).

Η αξιολόγηση επικαιροποιείται όταν πραγματοποιείται ουσιώδης αλλαγή είτε στο σύστημα είτε στον τρόπο με τον οποίο αυτό χρησιμοποιείται.

Παράλληλα, προβλέπονται τεχνικά και οργανωτικά μέτρα ασφαλείας, όπως:

• προστασία δεδομένων ήδη από τον σχεδιασμό,
• ανωνυμοποίηση ή ψευδωνυμοποίηση όπου είναι εφικτό,
• περιορισμός πρόσβασης μόνο σε εξουσιοδοτημένα πρόσωπα,
• καταγραφή και τεκμηρίωση των διαδικασιών,
• ανθρώπινη εποπτεία και δυνατότητα παρέμβασης,
• διαφάνεια ως προς τη λειτουργία του συστήματος,
• τακτική αξιολόγηση κινδύνων,
• επικαιροποίηση των μέτρων ασφαλείας,
• πολιτική ασφάλειας πληροφοριών σύμφωνα με διεθνή πρότυπα, όπως το ISO/IEC 27001.

Τι γίνεται σε περίπτωση παραβίασης ή επιβλαβούς περιεχομένου

Η χρήση της ΤΝ πρέπει να οργανώνεται έτσι ώστε να μην προκαλεί βλάβη στην ψυχική υγεία, την ασφάλεια ή την κοινωνική ένταξη των μαθητών.

Σε περίπτωση ακούσιας ή μη εξουσιοδοτημένης κοινοποίησης δεδομένων ή έκθεσης σε επιβλαβές περιεχόμενο, ενεργοποιείται διαδικασία διαχείρισης περιστατικού.

Η διαδικασία προβλέπει:

1. άμεση ενημέρωση του εκπαιδευτικού και του Διευθυντή της σχολικής μονάδας,
2. διερεύνηση του περιστατικού,
3. λήψη άμεσων μέτρων προστασίας,
4. καταγραφή των βασικών στοιχείων του περιστατικού,
5. αξιολόγηση του κινδύνου,
6. ενημέρωση γονέων ή κηδεμόνων,
7. ενημέρωση της αρμόδιας Διεύθυνσης Εκπαίδευσης,
8. ενημέρωση των αρμόδιων αρχών, όπου απαιτείται, εντός 72 ωρών σε περίπτωση παραβίασης δεδομένων.

Εάν το περιστατικό αφορά ενδοσχολική βία, εφαρμόζονται παράλληλα οι ειδικότερες σχετικές διαδικασίες.

Υποχρεωτική ενημέρωση και επιμόρφωση

Κάθε σχολική μονάδα οργανώνει τουλάχιστον μία δράση ενημέρωσης μαθητών ή/και γονέων ανά σχολικό έτος για ζητήματα Τεχνητής Νοημοσύνης.

Παράλληλα, προβλέπεται επιμόρφωση των εκπαιδευτικών ανά γνωστικό αντικείμενο.

Η επιμόρφωση περιλαμβάνει κατ’ ελάχιστον:

Αντικείμενο επιμόρφωσης	Περιεχόμενο
Βασικές αρχές ΤΝ	Λειτουργία ΤΝ και Generative AI
Κίνδυνοι	Αναγνώριση και πρόληψη κινδύνων
Αλγοριθμικές μεροληψίες	Περιορισμοί και πιθανές διακρίσεις
Prompting	Τεχνικές προτροπής και επαλήθευσης
Προστασία δεδομένων	ΓΚΠΔ και προστασία ανηλίκων
Κανόνες χρήσης	Ορθή και υπεύθυνη αξιοποίηση
Περιστατικά ασφαλείας	Διαδικασία αναφοράς και διαχείρισης

Οι εκπαιδευτικοί που συμμετέχουν σε δράσεις ή προγράμματα που περιλαμβάνουν χρήση συστημάτων ΤΝ λαμβάνουν ειδική επιμόρφωση, η οποία εγκρίνεται από το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής.

Τα δεδομένα διαγράφονται μετά από τρία χρόνια

Η απόφαση προβλέπει συγκεκριμένο χρονικό όριο για τη διατήρηση των δεδομένων.

Τα δεδομένα που καταχωρίζονται ή συλλέγονται μέσω συστημάτων ΤΝ διατηρούνται μόνο για όσο διάστημα είναι απολύτως απαραίτητο για την επίτευξη των προβλεπόμενων σκοπών.

Σε κάθε περίπτωση, διαγράφονται με ασφαλή τρόπο μετά την πάροδο τριών ετών.

Τυχόν μεταδεδομένα μπορούν να χρησιμοποιούνται για ερευνητικούς ή στατιστικούς σκοπούς μόνο υπό την προϋπόθεση πλήρους ανωνυμοποίησής τους σύμφωνα με τον ΓΚΠΔ.

Οι βασικές αρχές του νέου πλαισίου

Το πλαίσιο για την Τεχνητή Νοημοσύνη στα σχολεία στηρίζεται σε συγκεκριμένες αρχές:

Ασφάλεια: Προστασία μαθητών, εκπαιδευτικών και δεδομένων.

Διαφάνεια: Η σχολική κοινότητα γνωρίζει πώς και γιατί χρησιμοποιείται κάθε εργαλείο.

Ανθρώπινη εποπτεία: Οι αποφάσεις δεν μεταφέρονται αποκλειστικά σε αλγοριθμικά συστήματα.

Προσωπική προσπάθεια: Η ΤΝ δεν μπορεί να υποκαθιστά τη δημιουργία και τη μάθηση του μαθητή.

Ισότητα: Διασφαλίζεται η ισότιμη πρόσβαση και αποφεύγονται αλγοριθμικές διακρίσεις.

Προστασία προσωπικών δεδομένων: Χρησιμοποιούνται μόνο τα απολύτως αναγκαία δεδομένα.

Κριτική σκέψη: Η ΤΝ αξιοποιείται ως εργαλείο μάθησης και όχι ως υποκατάστατο της σκέψης.

Λογοδοσία: Η ανθρώπινη ευθύνη παραμένει σε κάθε στάδιο της διαδικασίας.

«Η ΤΝ στο σχολείο, αλλά με κανόνες»

Το νέο θεσμικό πλαίσιο επιχειρεί να διαμορφώσει ένα σαφές όριο ανάμεσα στην αξιοποίηση των δυνατοτήτων της Τεχνητής Νοημοσύνης και στην ανεξέλεγκτη χρήση της.

Η τεχνολογία μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο ενίσχυσης της διδασκαλίας, ανάπτυξης ψηφιακών δεξιοτήτων και καλλιέργειας της κριτικής σκέψης. Δεν μπορεί όμως να αντικαταστήσει τον εκπαιδευτικό, την προσωπική προσπάθεια του μαθητή ή την ανθρώπινη κρίση.

Με τις νέες ρυθμίσεις, η χρήση της ΤΝ στα σχολεία συνδέεται πλέον με κανόνες, εκπαίδευση, εποπτεία, προστασία δεδομένων και παιδαγωγική ευθύνη, ώστε η νέα τεχνολογία να ενταχθεί στην εκπαιδευτική διαδικασία με όρους ασφάλειας, ισότητας και υπευθυνότητας.

 

 

ΤΟ ΦΕΚ ΕΔΩ