Ίδρυση Υπουργείου Ανώτατης Εκπαίδευσης, Έρευνας και Καινοτομίας – Αναδιάρθρωση αρμοδιοτήτων και νέος σχεδιασμός για την έρευνα

Σε φάση σχεδιασμού εισέρχεται η δημιουργία νέου υπουργείου με αντικείμενο την Ανώτατη Εκπαίδευση, την Έρευνα και την Καινοτομία, στο πλαίσιο ευρύτερης αναδιάρθρωσης του κυβερνητικού σχήματος. Το νέο υπουργείο θα προκύψει από την απόσπαση αρμοδιοτήτων από το υφιστάμενο Υπουργείο Παιδείας και θα έχει ως βασική αποστολή τον συντονισμό των πανεπιστημίων και του εθνικού συστήματος έρευνας.

Νέα δομή και διαχωρισμός αρμοδιοτήτων

Σύμφωνα με τον σχεδιασμό:

• Το νέο Υπουργείο Ανώτατης Εκπαίδευσης, Έρευνας και Καινοτομίας θα αναλάβει:
• Την Τριτοβάθμια Εκπαίδευση (πανεπιστήμια δημόσια και μη κρατικά)
• Την Έρευνα και την Καινοτομία
• Το Υπουργείο Παιδείας θα διατηρήσει:
• Την Πρωτοβάθμια και Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση
• Την Επαγγελματική Κατάρτιση
• Τα Θρησκεύματα και τον Αθλητισμό

Η λειτουργία του νέου υπουργείου τοποθετείται χρονικά στο 2027.

Στόχοι της μεταρρύθμισης

Κεντρικός στόχος είναι η δημιουργία ενός ενιαίου και αποτελεσματικού πλαισίου για την έρευνα, η οποία σήμερα κατανέμεται σε διαφορετικά υπουργεία.

Μεταξύ των βασικών επιδιώξεων περιλαμβάνονται:

• Ενοποίηση της ερευνητικής πολιτικής
• Μείωση της γραφειοκρατίας
• Καθιέρωση αξιοκρατικών διαδικασιών χρηματοδότησης
• Σύνδεση της έρευνας με τις ανάγκες της οικονομίας
• Ενίσχυση της καινοτομίας και της ανταγωνιστικότητας

Παράλληλα, δίνεται έμφαση στη συγκράτηση του επιστημονικού δυναμικού στη χώρα και στη δημιουργία συνθηκών επαναπατρισμού Ελλήνων ερευνητών από το εξωτερικό.

Προβλεπόμενη οργανωτική δομή

Το προσχέδιο για τη σύσταση του νέου υπουργείου, το οποίο αναμένεται να κατατεθεί στον Πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη τις επόμενες ημέρες, περιλαμβάνει:

• Γενική Γραμματεία Ανώτατης Εκπαίδευσης
• Γενική Γραμματεία Έρευνας και Καινοτομίας
• Οργανισμό Έρευνας, κατά τα πρότυπα του Ελληνικού Ιδρύματος Έρευνας και Καινοτομίας (ΕΛΙΔΕΚ)
• Οργανισμό Καινοτομίας

Έμφαση στην ενιαία στρατηγική έρευνας

Όπως επισημαίνεται από την πολιτική ηγεσία, βασική προτεραιότητα αποτελεί η διαμόρφωση ενιαίας κατεύθυνσης για το σύνολο της ερευνητικής δραστηριότητας, είτε αυτή προέρχεται από πανεπιστήμια είτε από ερευνητικά κέντρα.

Στο πλαίσιο αυτό προωθείται:

• Κοινός σχεδιασμός για βασική και εφαρμοσμένη έρευνα
• Ενιαίο σύστημα χρηματοδότησης
• Προγραμματισμός με σαφές χρονοδιάγραμμα για την υποβολή προτάσεων

Στοιχεία για την έρευνα και ανάπτυξη στην Ελλάδα

Σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία:

• Οι δαπάνες για Έρευνα και Ανάπτυξη το 2024 ανήλθαν σε 3.655,33 εκατ. ευρώ
• Καταγράφεται αύξηση 8,6% σε σχέση με το 2023
• Η ένταση Έρευνας και Ανάπτυξης διαμορφώθηκε στο 1,54% του ΑΕΠ (από 1,50% το 2023)
• Η Ελλάδα κατατάσσεται στη 14η θέση μεταξύ των 27 χωρών της Ε.Ε.

Αναλυτικά ανά τομέα:

• Επιχειρήσεις: 2.001,48 εκατ. ευρώ (54,8%) – αύξηση 20,7%
• Τριτοβάθμια Εκπαίδευση: 928,95 εκατ. ευρώ (25,4%) – μείωση 5,5%
• Κρατικός τομέας: 706,74 εκατ. ευρώ (19,3%) – σταθερότητα
• Ιδιωτικά μη κερδοσκοπικά ιδρύματα: 18,16 εκατ. ευρώ (0,5%)

Η ίδρυση του νέου Υπουργείου Ανώτατης Εκπαίδευσης, Έρευνας και Καινοτομίας σηματοδοτεί μια σημαντική θεσμική αλλαγή με στόχο τον καλύτερο συντονισμό της ακαδημαϊκής και ερευνητικής δραστηριότητας. Η επιτυχία της μεταρρύθμισης θα εξαρτηθεί από την αποτελεσματική εφαρμογή ενός ενιαίου στρατηγικού σχεδιασμού, που θα ενισχύσει τη θέση της χώρας στον ευρωπαϊκό και διεθνή χώρο έρευνας και καινοτομίας.