Νέα αρχιτεκτονική του Λυκείου: Αλλάζει ο ρόλος των διευθυντών και των υποδιευθυντών – Περισσότερη αυτονομία στις σχολικές μονάδες

 

Διαφορετικό μοντέλο διοίκησης, νέο σύστημα επιλογής στελεχών και μεγαλύτερη ευθύνη για τα σχολεία – Τι προβλέπει η Ενδιάμεση Έκθεση της Επιτροπής Εθνικού Διαλόγου

Μια σημαντική αλλαγή στη φιλοσοφία διοίκησης και λειτουργίας του ελληνικού σχολείου περιγράφεται στην Ενδιάμεση Έκθεση της Επιτροπής Εθνικού Διαλόγου για την Παιδεία, η οποία αφορά το Εθνικό Απολυτήριο και τη νέα Αρχιτεκτονική του Λυκείου.

Η Έκθεση, που παρουσιάζεται από τον Πρόεδρο της Επιτροπής Εθνικού Διαλόγου για την Παιδεία Μιχάλη Σφακιανάκη στους εκπροσώπους των πολιτικών κομμάτων, δεν περιορίζεται στις αλλαγές που αφορούν το εξεταστικό σύστημα και το Εθνικό Απολυτήριο. Περιλαμβάνει παράλληλα προτάσεις για τη διοίκηση των σχολικών μονάδων, τον ρόλο των διευθυντών και υποδιευθυντών, την αυτονομία των σχολείων, τη λειτουργία του Συλλόγου Διδασκόντων και τον τρόπο επιλογής των στελεχών εκπαίδευσης.

Βασική κατεύθυνση αποτελεί η σταδιακή μετάβαση από ένα περισσότερο συγκεντρωτικό μοντέλο σε ένα σύστημα στο οποίο οι σχολικές μονάδες θα διαθέτουν μεγαλύτερα περιθώρια σχεδιασμού και λήψης αποφάσεων, αλλά ταυτόχρονα θα αναλαμβάνουν και μεγαλύτερη ευθύνη για τα αποτελέσματα των επιλογών τους.

Σημειώνεται ότι η Ενδιάμεση Έκθεση αποτελεί βάση διαλόγου και όχι τελικό θεσμικό πλαίσιο, καθώς η συζήτηση με τα κόμματα και τους εκπαιδευτικούς φορείς συνεχίζεται.

Από το σχολείο που εφαρμόζει οδηγίες στο σχολείο που σχεδιάζει

Η Επιτροπή εντοπίζει ως βασικές αδυναμίες του σημερινού εκπαιδευτικού συστήματος τον συγκεντρωτισμό, την πολυνομία, τη γραφειοκρατία και τα περιορισμένα περιθώρια προσαρμογής στις ιδιαίτερες ανάγκες κάθε σχολικής μονάδας.

Στο πλαίσιο αυτό προτείνεται ένα διαφορετικό μοντέλο λειτουργίας, σύμφωνα με το οποίο το σχολείο δεν θα περιορίζεται στην εφαρμογή κεντρικών αποφάσεων και εγκυκλίων.

Η σχολική μονάδα θα μπορεί, μέσα σε ένα κοινό εθνικό πλαίσιο:

• να θέτει συγκεκριμένους εκπαιδευτικούς στόχους,
• να σχεδιάζει παρεμβάσεις,
• να αξιοποιεί στοιχεία και δεδομένα για τη μαθησιακή διαδικασία,
• να προσαρμόζει δράσεις στις ανάγκες των μαθητών,
• να σχεδιάζει παρεμβάσεις για τη συμπερίληψη και τη σχολική ζωή,
• να διαμορφώνει μέρος της εσωτερικής εκπαιδευτικής πολιτικής της.

Η λογική αυτή συνδέεται και με την πρόταση για περιορισμένη ευελιξία στο Αναλυτικό Πρόγραμμα.

Ο εθνικός κορμός θα παραμένει κοινός, όμως θα εξετάζεται η δυνατότητα προσαρμογής μέρους του περιεχομένου από τη σχολική μονάδα και τον Σύλλογο Διδασκόντων, ώστε να ανταποκρίνεται καλύτερα στις πραγματικές ανάγκες των μαθητών.

Ο διευθυντής αποκτά πιο ουσιαστικό διοικητικό και παιδαγωγικό ρόλο

Σημαντική αλλαγή αφορά τον ρόλο του διευθυντή της σχολικής μονάδας.

Σήμερα μεγάλο μέρος της καθημερινής εργασίας των διευθυντών συνδέεται με:

• υπηρεσιακή αλληλογραφία,
• διοικητικά έγγραφα,
• ηλεκτρονικές πλατφόρμες,
• αναπληρώσεις,
• άδειες,
• κτιριακά ζητήματα,
• προμήθειες,
• διοικητικές διαδικασίες και καταγραφές.

Η πρόταση της Επιτροπής επιχειρεί να μετατοπίσει το βάρος από τη διαρκή διεκπεραίωση διοικητικών υποχρεώσεων προς έναν περισσότερο ουσιαστικό ρόλο διοίκησης και παιδαγωγικής ηγεσίας.

Ο διευθυντής καλείται να έχει ενεργότερη συμμετοχή:

• στον σχεδιασμό της λειτουργίας της σχολικής μονάδας,
• στον συντονισμό του εκπαιδευτικού έργου,
• στην υποστήριξη των εκπαιδευτικών,
• στον καθορισμό και την παρακολούθηση στόχων,
• στον σχεδιασμό εκπαιδευτικών παρεμβάσεων,
• στην καλλιέργεια κλίματος συνεργασίας.

Απαραίτητη προϋπόθεση η μείωση της γραφειοκρατίας

Η ενίσχυση του ρόλου του διευθυντή, σύμφωνα με την πρόταση, δεν μπορεί να γίνει απλώς με την προσθήκη νέων αρμοδιοτήτων.

Αναγνωρίζεται η ανάγκη για περιορισμό του γραφειοκρατικού φόρτου και θεσμοθέτηση γραμματειακής υποστήριξης, ώστε ο διευθυντής να μπορεί να ασκήσει τον διοικητικό και παιδαγωγικό του ρόλο χωρίς να παραμένει εγκλωβισμένος στις καθημερινές διαδικασίες.

Παράλληλα, προτείνεται συστηματικότερη επαγγελματική προετοιμασία των στελεχών μέσω:

• επιμόρφωσης από το ΙΕΠ,
• αξιοποίησης του ΕΚΔΔΑ,
• συνεργασίας με πανεπιστήμια,
• mentoring,
• δημιουργίας περιφερειακών δικτύων διευθυντών.

Στόχος είναι η ανάληψη θέσης ευθύνης να συνδέεται με ουσιαστική προετοιμασία και συνεχή υποστήριξη.

Νέες αρμοδιότητες και για τον υποδιευθυντή

Αλλαγές προβλέπονται και στον ρόλο του υποδιευθυντή, ο οποίος στο προτεινόμενο μοντέλο δεν θα περιορίζεται στην αναπλήρωση του διευθυντή ή σε βοηθητικές διοικητικές εργασίες.

Προτείνεται η δυνατότητα ανάθεσης συγκεκριμένου «χαρτοφυλακίου», με σαφείς αρμοδιότητες και ευθύνες.

Ενδεικτικά, ο υποδιευθυντής θα μπορούσε να αναλαμβάνει:

• τον συντονισμό εκπαιδευτικών δράσεων,
• την παρακολούθηση παιδαγωγικών παρεμβάσεων,
• ζητήματα συμπερίληψης,
• την υποστήριξη εφαρμογής του Αναλυτικού Προγράμματος,
• ειδικότερους τομείς λειτουργίας της σχολικής μονάδας.

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στα ΕΠΑΛ, όπου ο υποδιευθυντής θα μπορούσε να έχει ενισχυμένο ρόλο στη σύνδεση του σχολείου με την αγορά εργασίας.

Περισσότερος χρόνος συνεργασίας για τους εκπαιδευτικούς

Η νέα φιλοσοφία δεν αφορά μόνο τη διεύθυνση του σχολείου αλλά και τον τρόπο με τον οποίο οργανώνεται το εκπαιδευτικό έργο.

Στο πλαίσιο της μεγαλύτερης αυτονομίας προβλέπεται μεγαλύτερη έμφαση στη συνεργασία των εκπαιδευτικών και στη συλλογική διαμόρφωση στόχων και παρεμβάσεων.

Η πρόταση συνδέεται με την ανάγκη για θεσμοθετημένο χρόνο συνεργασίας των εκπαιδευτικών, ώστε ο Σύλλογος Διδασκόντων να μπορεί να συμμετέχει ουσιαστικότερα στον σχεδιασμό και την αποτίμηση του εκπαιδευτικού έργου.

Τι αλλάζει στη σχολική καθημερινότητα

Σημερινή κατάσταση	Προτεινόμενη κατεύθυνση
Ισχυρή παρουσία κεντρικών οδηγιών	Μεγαλύτερα περιθώρια αποφάσεων στη σχολική μονάδα
Διευθυντής με μεγάλο διεκπεραιωτικό φόρτο	Ενισχυμένος διοικητικός και παιδαγωγικός ρόλος
Υποδιευθυντής κυρίως υποστηρικτικός	Συγκεκριμένο χαρτοφυλάκιο και σαφείς αρμοδιότητες
Περιορισμένος χρόνος συνεργασίας	Θεσμοθετημένος χρόνος συνεργασίας εκπαιδευτικών
Ενιαίο Αναλυτικό Πρόγραμμα με περιορισμένα περιθώρια προσαρμογής	Κοινός εθνικός πυρήνας και περιορισμένη σχολική ευελιξία
Έμφαση στη διοικητική καταγραφή	Αξιοποίηση δεδομένων για σχεδιασμό και αποτίμηση
Μεγάλος βαθμός κεντρικής ευθύνης	Μεγαλύτερη αυτονομία με αντίστοιχη λογοδοσία

 

Αυτονομία με λογοδοσία – Το κρίσιμο ζήτημα της ισότητας των σχολείων

Η μεγαλύτερη αυτονομία των σχολικών μονάδων συνδέεται άμεσα με την αύξηση της ευθύνης τους.

Η πρόταση δεν αντιμετωπίζει την αυτονομία ως απλή μεταφορά αρμοδιοτήτων, αλλά τη συνδέει με λογοδοσία για τις αποφάσεις και τα αποτελέσματα της σχολικής μονάδας.

Ωστόσο, το συγκεκριμένο μοντέλο δημιουργεί και ένα κρίσιμο ζήτημα: κατά πόσο όλα τα σχολεία διαθέτουν τις ίδιες προϋποθέσεις για να αξιοποιήσουν την αυξημένη αυτονομία.

Ένα σχολείο με επαρκή στελέχωση, κατάλληλες υποδομές, υποστηρικτικές υπηρεσίες και ενεργή τοπική κοινωνία δεν λειτουργεί κάτω από τις ίδιες συνθήκες με μια σχολική μονάδα που αντιμετωπίζει:

• εκπαιδευτικά κενά,
• προβλήματα κτιριακών υποδομών,
• ελλείψεις υποστηρικτικού προσωπικού,
• αυξημένες κοινωνικές και μαθησιακές ανάγκες,
• περιορισμένη πρόσβαση σε εξωτερική υποστήριξη.

Για τον λόγο αυτό, η ισορροπία ανάμεσα στην αυτονομία, την ισότητα, την ομοιογένεια του εκπαιδευτικού συστήματος και τη λογοδοσία αποτελεί ένα από τα βασικά ζητήματα που θα πρέπει να εξεταστούν στην τελική διαμόρφωση της πρότασης.

Αλλάζει και η συζήτηση για την επιλογή διευθυντών

Η αλλαγή του ρόλου των διευθυντών οδηγεί αναπόφευκτα και σε επανεξέταση του τρόπου επιλογής των στελεχών της εκπαίδευσης.

Στην Ενδιάμεση Έκθεση τίθενται προς συζήτηση παράμετροι όπως:

• η εκπαιδευτική εμπειρία,
• η διοικητική εμπειρία,
• η αποτίμηση του επαγγελματικού έργου,
• οι μεταπτυχιακοί τίτλοι,
• η κατάλληλη προετοιμασία για την άσκηση διοίκησης,
• η ανάγκη για ένα περισσότερο σταθερό σύστημα επιλογής.

Η συζήτηση επομένως μεταφέρεται από το απλό ερώτημα «ποιος επιλέγεται διευθυντής» στο ευρύτερο ερώτημα «ποια χαρακτηριστικά και ποιες δεξιότητες απαιτούνται από τον διευθυντή ενός περισσότερο αυτόνομου σχολείου».

Η τελική μορφή του συστήματος επιλογής, ωστόσο, δεν έχει ακόμη θεσμοθετηθεί και αποτελεί αντικείμενο του συνεχιζόμενου Εθνικού Διαλόγου.

Το μεγάλο ζητούμενο: Αυτονομία με πραγματική υποστήριξη

Η προτεινόμενη αλλαγή μπορεί να επηρεάσει σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η σχολική μονάδα, εφόσον τελικά υιοθετηθεί.

Το βασικό ζήτημα δεν είναι μόνο η μεταφορά αρμοδιοτήτων από το κεντρικό επίπεδο προς το σχολείο. Είναι το εάν αυτή η μεταφορά θα συνοδευτεί από τις αναγκαίες προϋποθέσεις:

• επαρκές εκπαιδευτικό προσωπικό,
• γραμματειακή υποστήριξη,
• επιστημονική και παιδαγωγική υποστήριξη,
• χρόνο για συνεργασία,
• επιμόρφωση των στελεχών,
• κατάλληλες υποδομές,
• σαφές θεσμικό πλαίσιο.

Η Ενδιάμεση Έκθεση βρίσκεται ακόμη στο στάδιο του διαλόγου και δεν αποτελεί οριστικό θεσμικό πλαίσιο. Το επόμενο διάστημα αναμένεται να αποσαφηνιστούν οι τελικές προτάσεις για τη διοίκηση των σχολικών μονάδων, την επιλογή των στελεχών, την αυτονομία και τη λογοδοσία.

Η συζήτηση, επομένως, δεν αφορά μόνο το ποιος θα διοικεί ένα σχολείο, αλλά με ποιες αρμοδιότητες, με ποια υποστήριξη, με ποιους πόρους και με ποιες εγγυήσεις ισότητας μεταξύ των σχολικών μονάδων.

Η πραγματική πρόκληση για οποιοδήποτε νέο μοντέλο διοίκησης είναι η αυτονομία να συνοδεύεται από τη δυνατότητα άσκησής της στην πράξη και να μη μετατραπεί απλώς σε μεταφορά περισσότερων ευθυνών και υποχρεώσεων στις ίδιες τις σχολικές μονάδες.

 

Όλη η ενδιάμεση έκθεση ΕΔΩ